Chiều 15/6, tại Trụ sở các cơ quan của Quốc hội (22 Hùng Vương, Hà Nội), Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường phối hợp với Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) tổ chức hội thảo góp ý hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.
Luật Đo lường hiện hành được ban hành năm 2011 và đã có hiệu lực gần 15 năm. Trong thời gian qua, luật đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho hoạt động đo lường, góp phần bảo đảm tính công bằng trong các giao dịch thương mại, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên phạm vi cả nước.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải và Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam Phan Xuân Dũng đồng chủ trì hội thảo
Tuy nhiên, theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải, trước những yêu cầu mới của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, quá trình chuyển đổi số quốc gia, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng như xu thế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Luật Đo lường hiện hành đã bộc lộ nhiều bất cập và hạn chế cần được khắc phục.
Cụ thể, hệ thống khái niệm và thuật ngữ của luật hiện nay đã lạc hậu so với các chuẩn mực quốc tế như VIM, CIPM MRA và ISO/IEC. Bên cạnh đó, luật chưa tạo lập được cơ sở pháp lý cho việc xây dựng nền tảng số và cơ sở dữ liệu quốc gia về đo lường; thiếu các quy định về quản lý dựa trên dữ liệu, đánh giá rủi ro, giá trị pháp lý của hồ sơ điện tử cũng như các yêu cầu về bảo mật và chủ quyền dữ liệu đo lường. Các quy định liên quan đến minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong môi trường số cũng chưa theo kịp thực tiễn.
Toàn cảnh hội nghị
Đối với hệ thống đo lường quốc gia, ông Trần Văn Khải cho rằng luật hiện hành chưa xác lập đầy đủ các định hướng chiến lược và cơ chế, chính sách nhằm nâng cao năng lực đo lường quốc gia trong bối cảnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.
Ngoài ra, các quy định về phân quyền và cải cách thủ tục hành chính vẫn còn nhiều bất cập. Luật chưa phân định rõ giữa hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn bắt buộc và tự nguyện; thẩm quyền quản lý phép đo giữa các bộ, ngành còn chưa rõ ràng. Đồng thời, các quy định về thanh tra, kiểm tra chưa đồng bộ với Luật Thanh tra năm 2025 và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Cơ chế quản lý hàng đóng gói sẵn vẫn chủ yếu dựa trên phương thức tiền kiểm, chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới quản lý hiện đại.
Trước những tồn tại nêu trên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhấn mạnh việc sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường là nhiệm vụ lập pháp quan trọng được Quốc hội xác định nhằm thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng. Trong đó có Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Chỉ thị số 38-CT/TW của Ban Bí thư về đẩy mạnh công tác tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng quốc gia đến năm 2030 và các giai đoạn tiếp theo.
Trao đổi tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học cho rằng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tiệm cận các chuẩn mực và thông lệ quốc tế.
TS. Trần Quốc Tuấn, Chủ tịch Hội Khoa học và Kỹ thuật về Tiêu chuẩn và Chất lượng Việt Nam phát biểu tại hội nghị
TS. Trần Quốc Tuấn, Chủ tịch Hội Khoa học và Kỹ thuật về Tiêu chuẩn và Chất lượng Việt Nam (VINASTAQ) kiến nghị làm rõ các khái niệm “phương tiện đo”, “thiết bị đo” và “hệ thống đo” để phù hợp với sự phát triển của công nghệ hiện nay. Bên cạnh đó, cần bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm và chế tài xử lý nghiêm đối với hành vi gian lận trong hoạt động kiểm định, chứng nhận đo lường; đồng thời bảo đảm việc phân cấp quản lý nhà nước về đo lường xuống cấp xã phải gắn với đánh giá năng lực, nguồn lực và công tác đào tạo.
Đánh giá dự thảo luật cơ bản bám sát các chủ trương, chính sách hiện hành, PGS.TS Vũ Khánh Xuân, Chủ tịch Hội Đo lường Việt Nam đề xuất bổ sung các cơ chế mang tính đột phá nhằm đưa hoạt động đo lường trở thành động lực thúc đẩy khoa học, công nghệ và phát triển kinh tế. Theo đó, cần có chính sách phát triển tổ chức kỹ thuật đo lường quốc gia đủ năng lực hội nhập quốc tế; bổ sung cơ sở pháp lý cho chương trình quốc gia về tăng cường và đổi mới hoạt động đo lường; xây dựng lộ trình chuyển đổi số phù hợp, đồng thời rà soát, cập nhật hệ thống thuật ngữ chuyên môn theo các tiêu chuẩn quốc tế mới nhất.
PGS.TS Vũ Khánh Xuân - Chủ tịch Hội Đo lường Việt Nam phát biểu
Nhiều ý kiến đề nghị bổ sung nguyên tắc bảo đảm nền tảng số trong hoạt động đo lường được liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng và Trung tâm dữ liệu quốc gia; đồng thời giao Chính phủ quy định các chuẩn dữ liệu mở nhằm tạo điều kiện cho việc kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu hiệu quả.
Các đại biểu cũng kiến nghị làm rõ hơn lộ trình và phạm vi áp dụng phương thức điện tử trong hoạt động đo lường; cụ thể hóa cơ chế quản lý dựa trên mức độ rủi ro; đồng thời bổ sung các quy định về bảo đảm an ninh, an toàn cho nền tảng số và dữ liệu đo lường.
TS. Dương Thành Nam - Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Công nghệ cao - Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam phát biểu
Bên cạnh đó, nhiều nội dung quan trọng khác cũng được thảo luận sâu như xây dựng khung pháp lý cho hoạt động đo lường trong các lĩnh vực công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), cảm biến thông minh và đo lường lượng tử; phát triển nền tảng số và cơ sở dữ liệu quốc gia về đo lường; chuyển đổi từ cơ chế “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”; tăng cường phân cấp kiểm tra nhà nước về đo lường; xã hội hóa chuẩn đo lường quốc gia; áp dụng phương thức quản lý dựa trên đánh giá rủi ro; triển khai Chương trình bảo đảm đo lường tại doanh nghiệp; cũng như phát huy vai trò của đo lường trong phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và thực hiện các cam kết khí hậu.
Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến đóng góp của các chuyên gia, nhà khoa học và đại biểu tham dự. Ông cho biết, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ – cơ quan chủ trì soạn thảo – để nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ các ý kiến xác đáng, tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Đo lường theo hướng bảo đảm chất lượng, tính khả thi và phù hợp với thực tiễn Việt Nam, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hội nhập quốc tế trong lĩnh vực đo lường.