Sửa đổi Luật Đo lường để theo kịp chuyển đổi số và hội nhập quốc tế

Sáng 10/4, tại TP.HCM, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo xin ý kiến dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường. Hội thảo tập trung thảo luận các nội dung nhằm đổi mới mạnh mẽ hoạt động đo lường trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Tham dự hội thảo có ông Lê Xuân Định, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia; ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia; cùng đại diện Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, các đơn vị trực thuộc, Sở Khoa học và Công nghệ các địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp và các chuyên gia trong lĩnh vực đo lường.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Lê Xuân Định cho biết, sau hơn 14 năm triển khai Luật Đo lường năm 2011, bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội của đất nước đã có nhiều thay đổi sâu sắc. Chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng đóng vai trò then chốt, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện thể chế để đáp ứng xu thế của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Ông Lê Xuân Định, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (Ảnh: Kim Thoa)

Theo Thứ trưởng, lĩnh vực đo lường đang đứng trước nhiều yêu cầu mới về phương thức quản lý, hạ tầng kỹ thuật, liên thông dữ liệu và hội nhập quốc tế. Vì vậy, việc sửa đổi Luật không chỉ nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, mà còn khắc phục những bất cập trong thực tiễn, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Dự thảo Luật sửa đổi được xây dựng trên ba trụ cột chính gồm: thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động đo lường; nâng cao năng lực hệ thống đo lường quốc gia, phát huy vai trò trung tâm của doanh nghiệp; và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước.

Theo kế hoạch, hồ sơ dự thảo Luật sẽ được trình Chính phủ trong tháng 5/2026, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến vào tháng 7/2026 và dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026. “Đây là tiến độ rất khẩn trương, đòi hỏi việc xây dựng dự thảo phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, bám sát thực tiễn, bảo đảm chất lượng và tính khả thi”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Đánh giá về thực tiễn thi hành, ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho biết, Luật Đo lường thời gian qua đã mang lại nhiều kết quả tích cực, từ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đến nâng cao hiệu quả quản lý, phát triển hạ tầng kỹ thuật và hệ thống chuẩn đo lường. Mỗi năm có khoảng 10 triệu phương tiện đo được kiểm định; hệ thống hiện có 51 chuẩn đo lường quốc gia, hơn 8.000 chuẩn công tác cùng hàng nghìn tổ chức và kiểm định viên tham gia.

Tuy nhiên, nhiều hạn chế cũng dần bộc lộ khi các quy định chưa theo kịp sự phát triển của phương tiện đo thông minh, đo tự động và đo từ xa; hạ tầng đo lường chưa đủ hấp dẫn để thu hút đầu tư; thủ tục kiểm định, hiệu chuẩn còn vướng mắc; cơ chế quản lý hàng đóng gói sẵn còn cứng nhắc; việc phân cấp, phối hợp và chia sẻ dữ liệu chưa rõ ràng, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định, Chủ tịch Uỷ ban TCĐLCL Quốc gia Nguyễn Nam Hải trả lời thắc mắc của các đại biểu trong phần thảo luận. (Ảnh: Kim Thoa)

Trên cơ sở đó, việc sửa đổi Luật hướng đến đổi mới căn bản tư duy quản lý, chuyển từ kiểm soát phương tiện đo sang quản lý độ tin cậy của phép đo; từ phương thức thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu, nền tảng số và quản trị rủi ro. Đồng thời, Luật được thiết kế theo hướng khung, linh hoạt, tăng cường phân cấp và tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào hệ thống đo lường quốc gia.

Tại phần thảo luận, các đại biểu tập trung góp ý vào những “nút thắt” cần tháo gỡ như: hoàn thiện hành lang pháp lý cho đo lường trên môi trường số; kiểm định thiết bị đo nước, xăng dầu; đơn giản hóa thủ tục kiểm định – hiệu chuẩn; làm rõ ranh giới giữa dịch vụ tự nguyện và hoạt động bắt buộc; cũng như cơ chế thúc đẩy xã hội hóa, thu hút doanh nghiệp đầu tư hạ tầng đo lường.

Nhiều ý kiến cũng đề xuất tăng cường phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình, đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu thống nhất nhằm nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra và hậu kiểm.

Chia sẻ thêm tại hội thảo, ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, nhấn mạnh cần làm rõ tác động của việc điều chỉnh phương tiện đo trong quá trình sử dụng đối với hiệu lực của kết quả kiểm định, hiệu chuẩn. Theo đó, kết quả chỉ còn giá trị khi phương tiện đo không bị tác động làm thay đổi đặc tính kỹ thuật hoặc độ chính xác; mọi can thiệp có thể ảnh hưởng đến độ chính xác đều cần được kiểm định, hiệu chuẩn lại. Vì vậy, cần bổ sung quy định rõ ràng trong Luật để phân định các mức độ tác động và yêu cầu tương ứng.

Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Lê Xuân Định đánh giá cao các ý kiến góp ý thẳng thắn, sâu sắc và mang tính thực tiễn. Ông khẳng định đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm các quy định vừa sát thực tiễn, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, đồng thời tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, cải cách hành chính và hội nhập quốc tế trong giai đoạn tới.