Nghề làm trống ở Tây Ninh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Làng nghề trống Bình An thuộc xã Bình Lãng, huyện Tân Trụ, tỉnh Long An, nay là xã Tân Trụ, tỉnh Tây Ninh. Làng nghề được khởi xướng từ thế kỷ XIX bởi nghệ nhân Nguyễn Văn Ty, sau đó được các thế hệ trong làng gìn giữ, đến nay đã trải qua hơn 150 năm.

Nghề trống Bình An là sự kết hợp giữa kỹ thuật thủ công tinh xảo và sự am hiểu về âm thanh, thẩm mỹ. Nguyên vật liệu gỗ làm tang trống chủ yếu là gỗ sao hoặc gỗ mít già, là những loại gỗ bền, nhẹ, có mùi thơm và khả năng tạo âm vang đặc trưng.

Lãnh đạo xã Tân Trụ đón nhận Bằng chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với nghề làm trống Bình An. Ảnh: PLO

Gỗ sau khi được chọn lọc kỹ càng sẽ được xẻ thành từng tấm, phơi khô, rồi hun khói để chống mối mọt. Các tấm gỗ được ghép thành tang trống, mài nhẵn, tạo dáng tròn đều, sau đó mặt trống được căng và cố định bằng đinh tre hoặc đinh gỗ - những chất liệu vừa bền chắc, vừa không làm ảnh hưởng đến âm sắc.

Da được dùng làm mặt trống được chế tác từ loại da của con trâu hơn 20 năm tuổi, phải còn tươi, nguyên tấm. Công đoạn cuối cùng là thử âm: người thợ dùng dùi gõ vào mặt trống để kiểm tra độ vang, chỉnh lại độ căng cho đến khi đạt âm thanh chuẩn. Sản phẩm hoàn thiện thường được sơn, trang trí hoa văn truyền thống để tăng tính thẩm mỹ và bảo vệ bề mặt.

Trống của làng Bình An rất đa dạng, phục vụ nhiều nhu cầu khác nhau trong đời sống xã hội. Mỗi loại trống sẽ có kỹ thuật chế tác riêng, nhất là ở khâu điều chỉnh âm thanh, đòi hỏi rất cao về tay nghề và kinh nghiệm của người thợ.

Giá trị của di sản nghề Trống Bình An không chỉ nằm ở khía cạnh kỹ thuật chế tác thủ công mà còn tỏa rộng trên nhiều phương diện văn hóa, xã hội và tinh thần.

Nghề làm trống lưu giữ một hệ thống tri thức dân gian, bao gồm kinh nghiệm chọn nguyên vật liệu, kỹ thuật xử lý gỗ và da, phương pháp tạo hình, ghép tang, căng mặt và điều chỉnh âm thanh.

Nghề trống Bình An được trao truyền qua nhiều thế hệ bằng cách truyền khẩu và thực hành chế tác theo kiểu cầm tay chỉ việc. Những tri thức này không chỉ là kỹ năng lao động mà còn là vốn văn hóa phi vật thể đặc thù của cộng đồng, gắn với phong tục, tập quán và đời sống tín ngưỡng.

Giá trị của di sản nghề trống Bình An không chỉ nằm ở khía cạnh kỹ thuật chế tác mà còn lan tỏa trên nhiều phương diện văn hóa - xã hội. Ảnh: PLO

Hiện ở Bình An có hơn 20 cơ sở làm trống hoạt động thường xuyên, tạo nên một không gian sống đậm chất làng nghề. Nhờ vị trí thuận lợi, gần các tuyến giao thương, sản phẩm trống Bình An không chỉ phục vụ nhu cầu địa phương mà còn lan tỏa khắp các vùng miền trong cả nước và xuất khẩu ra nước ngoài.

Việc nghề làm trống Bình An được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ là sự tôn vinh một nghề truyền thống lâu đời mà còn mở ra cơ hội mới để bảo tồn và lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc của vùng đất Nam Bộ đến với các thế hệ mai sau.