Nghành dệt may đối mặt với áp lực chuyển đổi

Tuy nhiên, theo ông Trần Như Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), Chủ tịch HĐQT Công ty CP Dệt may - Đầu tư - Thương mại Thành Công, ngành đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn.

Nửa đầu năm, dệt may vẫn tăng trưởng khả quan với mức 10% so với cùng kỳ. Nhưng đến hết tháng 8, tốc độ chỉ còn 7%. Nguyên nhân đến từ việc Mỹ áp dụng chính sách thuế mới, khiến khách hàng vội vàng đặt hàng và yêu cầu giao trước ngày 1/4 để hưởng thuế cũ. Điều này dẫn tới lượng hàng xuất đi nhiều, tồn kho tăng cao, khiến nhu cầu mua sắm từ tháng 6 và 7 giảm tốc.

Dù vậy, Việt Nam vẫn có điểm sáng. Trong 7 tháng năm 2025, xuất khẩu hàng may mặc sang Mỹ đạt 9,5 tỷ USD, vượt Trung Quốc chỉ đạt 7 tỷ USD. Thị phần của Việt Nam tại Mỹ chiếm 20%, cao hơn Trung Quốc (15%). Với mức thuế 20% – thấp hơn Ấn Độ và Trung Quốc – Việt Nam vẫn giữ lợi thế cạnh tranh.

Thách thức dài hạn của ngành không chỉ đến từ thị trường, mà còn nằm ở yêu cầu xanh hóa và chuyển đổi số.

Hiện chỉ khoảng 20–25% doanh nghiệp đủ khả năng đầu tư công nghệ xanh. Nếu không đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, doanh nghiệp khó tiếp cận thị trường châu Âu – nơi có yêu cầu nghiêm ngặt.

Mỹ đòi hỏi truy xuất nguồn gốc nguyên liệu rõ ràng, trong khi hàng trung chuyển có thể chịu thuế tới 40%. Chuyển đổi số trở thành yếu tố then chốt để chứng minh xuất xứ, bảo vệ lợi thế cạnh tranh.

Ngoài ra, dù Việt Nam đã ký 16–17 hiệp định thương mại tự do, ngành dệt may chưa tận dụng được nhiều. CPTPP quy định xuất xứ từ sợi, EVFTA yêu cầu xuất xứ từ vải. Nếu tiếp tục phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Quốc, doanh nghiệp sẽ khó hưởng ưu đãi thuế quan.

Ông Trần Như Tùng cho rằng cần có chính sách khuyến khích sản xuất nguyên liệu trong nước. Khi giá nội địa cạnh tranh được với Trung Quốc, doanh nghiệp sẽ ưu tiên mua trong nước để vừa hưởng lợi thuế, vừa thúc đẩy ngành công nghiệp hỗ trợ.

Về vấn đề này, TS Trần Du Lịch cho rằng, chính sách thuế đối ứng từ Mỹ đang tạo áp lực buộc Việt Nam phải đẩy mạnh nội địa hóa. Ông gợi ý mô hình “thủ phủ dệt may” như Ninh Ba (Trung Quốc), nơi hình thành chuỗi khép kín từ sợi – nhuộm – may mặc.

“Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển hệ sinh thái tương tự, tập trung ở một vùng như miền Trung” – TS cho biết.

Ông Tùng cho biết từng đề xuất Chính phủ xây dựng chương trình phát triển công nghiệp dệt may, tập trung vào các khu công nghiệp chuyên ngành. Tuy nhiên, hiện chưa rõ cơ quan nào sẽ đứng ra triển khai.

“Điểm yếu của ngành vẫn là doanh nghiệp tự thân vận động, thiếu liên kết, trong khi các địa phương lại e ngại ô nhiễm sau những sự cố môi trường trước đây. Thực tế, công nghệ xử lý hiện nay đã có thể đáp ứng nhưng tâm lý e dè vẫn là rào cản” – ông Tùng nói.