Chủ tịch VNREA: Cần khơi thông nguồn vốn cho nhà ở xã hội

Theo TS. Nguyễn Văn Khối, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA), bất động sản là một trong những "thước đo" cho sự phát triển kinh tế - xã hội, trong đó nhà ở xã hội phải là một trụ cột chứ không thể chỉ dừng lại ở khẩu hiệu. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy phân khúc nhà ở xã hội vẫn gặp nhiều rào cản.

Từ năm 2021 đến nay, cả nước mới chỉ có 679 dự án nhà ở xã hội được triển khai với quy mô khoảng 623.051 căn, đạt khoảng 48% mục tiêu đề ra đến năm 2025.

Theo ông Khối, một trong những nguyên nhân lớn nhất là các địa phương chưa lồng ghép chỉ tiêu nhà ở xã hội vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm và 5 năm, cùng với đó là hàng loạt bất cập về cơ chế, chính sách chưa được tháo gỡ.

Lấy ví dụ, TS. Nguyễn Văn Khối cho biết, việc quy định lợi nhuận định mức 10% trong bối cảnh áp lực về giá nguyên vật liệu đầu vào, nhân công biến động thường xuyên, vướng mắc pháp lý dự án… đang khiến nhiều nhà đầu tư e ngại.

Cùng với đó, một số địa phương cấp tỉnh chưa bố trí ngân sách để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất sạch cho nhà đầu tư; hỗ trợ nguồn vốn đầu tư hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội thiết yếu của dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội.

Ngoài ra, việc xác định giá đất, cấp phép xây dựng, giải phóng mặt bằng… đều mất nhiều thời gian, khiến thời gian triển khai dự án kéo dài, ảnh hưởng đến tính hiệu quả và khả năng quay vòng vốn của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, về thủ tục hành chính, lãnh đạo VNREA cho biết, các thủ tục liên quan đến nhà ở xã hội - từ chủ trương đầu tư đến cấp phép xây dựng - hiện còn phức tạp, thiếu đồng bộ, khiến thời gian thực hiện dự án kéo dài, nhiều nơi mất hơn 2 năm để hoàn tất giải phóng mặt bằng.

Một điểm nghẽn khác khiến công tác phát triển nhà ở xã hội chậm triển khai là nguồn vốn chưa được khơi thông. Theo đó, nhiều gói tín dụng hỗ trợ chỉ mang tính ngắn hạn, chưa có tính bền vững do thiếu sự đa dạng nguồn vốn và thiếu vốn từ ngân sách nhà nước. Không chỉ doanh nghiệp, người dân thu nhập thấp cũng khó tiếp cận vốn vay ưu đãi do vướng điều kiện chứng minh tài chính.

Ngoài ra, còn xuất hiện tình trạng "cò" nhà ở xã hội, mua bán suất chênh lệch, gây nhiễu loạn thị trường và bức xúc cho người mua.

Về phía người dân, đặc biệt là nhóm lao động trẻ và thu nhập thấp, việc tiếp cận nhà ở xã hội vẫn rất khó khăn do quy định về chứng minh tài chính và thiếu hướng dẫn xác nhận thu nhập từ các địa phương, đặc biệt với lao động tự do.

Trong bối cảnh còn nhiều điểm nghẽn cản trở đến công tác phát triển nhà ở xã hội, để nhà ở xã hội thực sự trở thành “trụ cột” trong chiến lược an sinh, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam đã đề xuất một loạt giải pháp thiết thực như: Lập kế hoạch phát triển nhà ở xã hội có chỉ tiêu rõ ràng, lồng ghép vào quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội từng năm và 5 năm.

Ưu tiên quy hoạch và tạo lập quỹ đất sạch, công khai danh mục dự án và chỉ tiêu thực hiện hàng năm.

Hỗ trợ tài chính mạnh hơn, như giảm lãi suất vay đầu tư xuống 2-4%/năm, kéo dài thời hạn vay 20-25 năm; giảm thuế VAT xuống 0-3% cho dự án nhà ở xã hội.

Cùng với đó, là kiểm soát thị trường, xử lý tình trạng "cò" suất nhà ở xã hội, bảo đảm công bằng và minh bạch.

Đa dạng hóa nguồn vốn, thành lập Quỹ phát triển nhà ở xã hội từ ngân sách nhà nước, trái phiếu chính phủ, và huy động xã hội hóa.

Một nội dung trọng tâm khác là cải cách thủ tục hành chính trong đầu tư xây dựng nhà ở xã hội. Lãnh đạo VNREA đề xuất rút ngắn toàn bộ quy trình xuống dưới 12 tháng, đồng thời cho phép các bước như thẩm định quy hoạch, phê duyệt đồ án… được tiến hành song song thay vì tuần tự.

"Ngoài ra, cần thiết kế các mẫu nhà ở xã hội chuẩn, do cơ quan chức năng phê duyệt và công bố, giúp tiết kiệm chi phí thiết kế, đẩy nhanh tiến độ dự án", TS. Nguyễn Văn Khôi kiến nghị và nhấn mạnh, không thể để nhà ở xã hội tiếp tục mắc kẹt trong cơ chế, chính sách.