Xây dựng QCVN cho metro: Bước tiến chuẩn hóa hệ thống đường sắt đô thị

Dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) về đường sắt đô thị đang được xây dựng với mục tiêu hình thành một khung kỹ thuật thống nhất cho toàn bộ vòng đời dự án metro, từ thiết kế, thi công đến vận hành và bảo trì. Quy chuẩn này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng quan trọng để phát triển hệ thống metro hiện đại, an toàn và phù hợp với điều kiện thực tiễn tại Việt Nam.

Theo nội dung dự thảo, các yêu cầu kỹ thuật được thiết kế theo hướng bảo đảm các tiêu chí cốt lõi như an toàn, độ tin cậy, khả năng bảo dưỡng và hiệu quả vận hành. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc chuẩn hóa lĩnh vực đường sắt đô thị vốn còn thiếu một hành lang kỹ thuật đồng bộ.

Xây dựng QCVN cho metro: Bước tiến chuẩn hóa hệ thống đường sắt đô thị

Một số tiêu chuẩn đáng chú ý được đưa ra, trong đó có việc sử dụng khổ đường tiêu chuẩn 1.435 mm, áp dụng điện khí hóa và tổ chức vận hành đường đôi. Đặc biệt, các tuyến metro mới phải trải qua thời gian vận hành thử tối thiểu 90 ngày trước khi đưa vào khai thác thương mại, nhằm bảo đảm hệ thống hoạt động ổn định và an toàn.

Đối với phương tiện, dự thảo quy định vật liệu chế tạo toa tàu phải có khả năng chống cháy, phát thải ít khói và không chứa halogen, qua đó giảm thiểu rủi ro trong môi trường đô thị đông đúc. Bên cạnh đó, tàu phải được trang bị nguồn điện dự phòng để duy trì các hệ thống thiết yếu như chiếu sáng, thông gió và liên lạc trong các tình huống khẩn cấp, với thời gian tối thiểu từ 30 đến 45 phút.

Ở khía cạnh hạ tầng, các nhà ga metro được yêu cầu đáp ứng tiêu chuẩn an toàn cao, trong đó thời gian sơ tán hành khách khỏi khu vực nguy hiểm phải nằm trong khoảng từ 4 đến 6 phút. Đồng thời, các công trình quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn chạy tàu phải có tuổi thọ thiết kế không dưới 100 năm, nhằm bảo đảm tính bền vững lâu dài cho hệ thống.

Một điểm đáng chú ý khác là việc dự thảo khuyến khích áp dụng hệ thống tín hiệu điều khiển tàu dựa trên thông tin liên lạc (CBTC) cùng các cấp độ tự động hóa cao. Điều này mở ra khả năng triển khai metro không người lái trong tương lai, phù hợp với xu hướng phát triển của các đô thị lớn trên thế giới.

Theo đánh giá tác động, việc ban hành QCVN sẽ góp phần giảm chi phí tư vấn nhờ có sẵn khung tiêu chuẩn rõ ràng, đồng thời tăng tính minh bạch trong quá trình triển khai dự án. Đây cũng được xem là yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư và tăng sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước, đặc biệt trong các dự án theo hình thức đối tác công tư (PPP).

Không chỉ dừng lại ở đó, quy chuẩn này còn được kỳ vọng tạo động lực cho phát triển công nghiệp đường sắt trong nước. Khi có một hệ tiêu chuẩn chung, doanh nghiệp nội địa có thể chủ động đầu tư sản xuất linh kiện, từng bước giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và hình thành chuỗi cung ứng trong nước trong dài hạn.

Để bảo đảm tính khả thi, dự thảo cũng đưa ra các điều khoản chuyển tiếp nhằm tránh xung đột với các dự án đang triển khai. Theo đó, những dự án đã được phê duyệt trước thời điểm quy chuẩn có hiệu lực sẽ tiếp tục thực hiện theo quy định hiện hành, đồng thời có cơ chế linh hoạt khi áp dụng trong các giai đoạn nâng cấp sau này.

Việc xây dựng và ban hành QCVN về metro được đánh giá là bước đi cần thiết, không chỉ giúp chuẩn hóa kỹ thuật mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của hệ thống đường sắt đô thị tại Việt Nam trong tương lai.