Tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật: Nền tảng quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên tất cả lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, vai trò quản lý nhà nước trong lĩnh vực tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật ngày càng trở nên quan trọng. Đây không chỉ là công cụ bảo đảm chất lượng, an toàn của sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ, mà còn là nền tảng kỹ thuật quan trọng giúp định hướng phát triển kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Thực tế cho thấy, trong nền kinh tế hiện đại, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật đóng vai trò như “ngôn ngữ chung” trong sản xuất, kinh doanh và quản lý. Việc xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật một cách đồng bộ, hiệu quả giúp tạo ra môi trường minh bạch, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cũng như bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng và xã hội.

Thử nghiệm viên làm việc tại Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 1. (Ảnh: Thanh Tùng)

Theo quy định hiện hành, đối tượng quản lý nhà nước về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật bao gồm: tiêu chuẩn quốc gia, quy chuẩn kỹ thuật và quy chuẩn kỹ thuật địa phương, trong đó:

Tiêu chuẩn (TCVN) - Văn bản quy định yêu cầu kỹ thuật tự nguyện áp dụng, là cơ sở cho đánh giá sự phù hợp, nâng cao năng suất chất lượng. TCVN do Bộ KH&CN công bố, có thể chấp nhận tiêu chuẩn quốc tế, khu vực hoặc nước ngoài tương đương.

Quy chuẩn kỹ thuật (QCVN) - Văn bản quy định yêu cầu kỹ thuật bắt buộc áp dụng, bảo đảm an toàn, sức khỏe, môi trường, lợi ích công cộng. QCVN do Bộ quản lý ngành ban hành.

Quy chuẩn kỹ thuật địa phương (QCĐP) do UBND cấp tỉnh ban hành. QCĐP áp dụng trong phạm vi địa phương, phục vụ quản lý các lĩnh vực đặc thù (môi trường, xây dựng, du lịch, sản phẩm nông nghiệp…).

Mục đích cốt lõi của hoạt động quản lý nhà nước về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật là tạo lập nền tảng kỹ thuật phục vụ quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa, hạ tầng và dịch vụ. Thông qua hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn, các cơ quan quản lý nhà nước có thể thiết lập các yêu cầu kỹ thuật rõ ràng, minh bạch, làm cơ sở cho hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như kiểm tra, giám sát thị trường.

Mặt khác, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật còn đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, Internet vạn vật (IoT) hay các mô hình kinh tế số. Bên cạnh đó, tiêu chuẩn và quy chuẩn cũng góp phần định hướng phát triển bền vững thông qua thúc đẩy các mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Một mục đích quan trọng nữa của công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực này là tăng cường hài hòa tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật của Việt Nam với hệ thống tiêu chuẩn quốc tế như ISO, IEC hay tiêu chuẩn trong khu vực ASEAN. Việc hài hòa này giúp giảm thiểu rào cản kỹ thuật trong thương mại, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài và thúc đẩy quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Ngoài ra, việc xây dựng và triển khai hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cũng góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước thông qua việc tăng cường sự phối hợp giữa Bộ Khoa học và Công nghệ với các bộ, ngành, địa phương trong quá trình xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện. Đồng thời, bảo đảm an toàn, sức khỏe con người, bảo vệ môi trường, quốc phòng an ninh.