Thúc đẩy khoa học công nghệ, nâng tầm ngành thủy sản Việt Nam

Sáng 28/4, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị khoa học công nghệ thủy sản và kiểm ngư toàn quốc năm 2026. Sự kiện nằm trong khuôn khổ Triển lãm quốc tế Khoa học Công nghệ Thủy sản Việt Nam lần thứ nhất, thu hút đông đảo nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, tổ chức trong và ngoài nước cùng đại diện các địa phương, ngư dân tham dự.

Hội nghị được tổ chức nhằm cụ thể hóa mục tiêu tăng trưởng 4–5%/năm của ngành, đồng thời định hướng xây dựng Chương trình khoa học công nghệ trọng tâm giai đoạn 2026–2030, phục vụ phát triển thủy sản bền vững, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số.

Phát biểu khai mạc, Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trong bối cảnh năm 2025 còn nhiều khó khăn, thách thức, ngành nông nghiệp vẫn đạt được kết quả tích cực. Riêng lĩnh vực thủy sản đạt sản lượng 9,5 triệu tấn – mức cao nhất từ trước đến nay; kim ngạch xuất khẩu đạt 11,32 tỷ USD. Tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt 70,61 tỷ USD, trong đó nông, lâm, thủy sản đóng góp 21,3 tỷ USD.

Ông Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường phát biểu tại hội nghị

Theo Thứ trưởng, tại phiên tổng kết năm 2025 trước Quốc hội Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ đã khẳng định nông nghiệp, môi trường là “trụ đỡ” của nền kinh tế, do đó cần được bố trí nguồn lực tương xứng, khoảng 186,5 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, kế hoạch hiện mới dừng ở mức 127 nghìn tỷ đồng theo định hướng triển khai các chủ trương lớn, với tầm nhìn đến năm 2045.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, trong bối cảnh đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, ngành thủy sản vẫn đối mặt với không ít thách thức. Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, khoa học công nghệ đã đóng góp quan trọng vào các thành tựu như phát triển hệ thống thủy lợi, nâng cao độ che phủ rừng hay tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, khoa học công nghệ chưa thực sự trở thành động lực then chốt khi nhiều đề tài còn nhỏ lẻ, thiếu liên kết chuỗi giá trị.

Các sản phẩm chủ lực như lúa gạo, cà phê, nấm, thủy sản cần được nâng tầm cả về chất lượng và thương hiệu. Trong đó, giống là yếu tố quyết định năng suất và chất lượng, nhưng thực tế cho thấy nhiều sản phẩm chưa đủ sức cạnh tranh. Nghiên cứu về thức ăn, dinh dưỡng trong nuôi trồng thủy sản còn hạn chế, trong khi mỗi năm ngành tiêu thụ khoảng 5,9 triệu tấn thức ăn nhưng vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu, kéo theo chi phí logistics cao.

Một vấn đề đáng lo ngại khác là ô nhiễm môi trường trong nuôi trồng thủy sản, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long. Nhiều vùng nuôi không còn hiệu quả do dịch bệnh, môi trường suy giảm, hệ số thức ăn cao, tăng trưởng thấp. Dù đã có hệ thống quan trắc, việc xử lý và ứng dụng dữ liệu vào sản xuất vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Bên cạnh đó, chi phí logistics hiện chiếm tới 60–70% giá thành sản phẩm ở nhiều khâu, làm suy giảm đáng kể sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Đây được xem là một trong những “điểm nghẽn” lớn cần sớm tháo gỡ.

Thứ trưởng cũng thẳng thắn nhìn nhận thực trạng nhiều đề tài nghiên cứu sau nghiệm thu chưa được ứng dụng hiệu quả vào sản xuất; cơ chế phân bổ kinh phí còn bất cập; hiệu quả sử dụng nguồn lực khoa học công nghệ chưa tương xứng với tiềm năng. Toàn ngành hiện có 12.427 cán bộ nghiên cứu và 44 giáo sư, song việc khai thác nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn chưa đạt kỳ vọng.

Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, các vấn đề tồn tại cần được giải quyết theo chuỗi ngành hàng, từ nghiên cứu, sản xuất đến tiêu thụ. Hội nghị là cơ hội để tăng cường kết nối giữa nhà quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp, hướng tới tạo ra các sản phẩm khoa học có giá trị thực tiễn cao.

Từ thực tế đó, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý khoa học công nghệ, tạo điều kiện để đội ngũ nhà khoa học phát huy sáng tạo, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và làm giàu từ tri thức. Đồng thời, cần phát triển thị trường khoa học công nghệ, tăng cường liên kết với doanh nghiệp, đẩy mạnh hội nhập quốc tế, qua đó đưa khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực thúc đẩy ngành thủy sản phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.