Phát triển năng lượng phải gắn với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, TS. Nguyễn Đăng Khang, Trưởng Ban Tổ chức, cho biết, ngày 20/8/2025, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghị quyết khẳng định quan điểm xuyên suốt là phát triển năng lượng phải gắn với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, an sinh xã hội, quốc phòng và an ninh quốc gia.

TS. Nguyễn Đăng Khang, Trưởng Ban Tổ chức

Theo TS. Nguyễn Đăng Khang, với tầm nhìn đến năm 2045, Nghị quyết đặt mục tiêu xây dựng hệ thống năng lượng đồng bộ, hiện đại. Phát triển thị trường năng lượng cạnh tranh, minh bạch, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính và tăng cường kết nối khu vực, quốc tế. Đặc biệt, Nghị quyết đã xác định rõ vai trò của năng lượng sạch, trong đó có khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), là một trong những trụ cột quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng.

Diễn đàn nhằm tạo không gian đối thoại chính sách, trao đổi học thuật và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn giữa các nhà quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp. Qua đó, các bên cùng thảo luận, tìm kiếm giải pháp phát triển thị trường khí LNG tại Việt Nam, đồng thời nâng cao năng lực hội nhập quốc tế của doanh nghiệp khí trong nước.

Bên cạnh việc làm rõ thực trạng, cơ hội và thách thức của ngành khí trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu, Diễn đàn tập trung phân tích các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp khí Việt Nam, gắn với mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng bền vững.

Thông qua các tham luận và báo cáo chuyên đề của các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực chính sách, năng lượng và thị trường khí, Diễn đàn đã cung cấp nhiều góc nhìn lý luận và thực tiễn, như phát triển hạ tầng và logistics LNG, sử dụng LNG trong sản xuất điện và công nghiệp, kết nối thị trường trong nước với thị trường quốc tế, hướng tới thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” của Chính phủ.

"Ban Tổ chức kỳ vọng, những trao đổi và thảo luận tại Diễn đàn sẽ góp phần phác họa bức tranh tổng thể về xu hướng phát triển LNG trên thế giới và trong khu vực, từ đó giúp Việt Nam định hình các bước đi phù hợp trong giai đoạn tới, đồng thời đề xuất thêm các giải pháp thiết thực nhằm thúc đẩy sản xuất, cung ứng và tiêu thụ LNG trong nước, gắn kết hiệu quả với chuỗi cung ứng năng lượng quốc tế", TS. Nguyễn Đăng Khang chia sẻ.

Sớm tháo gỡ vướng mắc, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp

Tại diễn đàn, TS. Nguyễn Minh Thảo – Phó Trưởng Ban Phát triển Doanh nghiệp và Môi trường Kinh doanh (Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế – Tài chính, Bộ Tài chính) cho rằng: “Từ trước đến nay, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng, từ định hướng chiến lược đến các giải pháp cụ thể, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp khí Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Trước đây, trong quá trình thực thi pháp luật, nhiều khó khăn, bất cập phát sinh phải chờ trình Quốc hội để sửa đổi luật, dẫn đến độ trễ chính sách.

Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, Chính phủ đã có điều kiện chủ động hơn trong việc ban hành các nghị quyết kịp thời, nhằm sớm tháo gỡ vướng mắc, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và khí. Hiện nay, hệ thống pháp lý và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khí Việt Nam hội nhập quốc tế ngày càng được hoàn thiện, đồng bộ hơn, bám sát yêu cầu phát triển và chuyển dịch năng lượng”.

Quang cảnh Diễn đàn

Theo đó, một trong những trụ cột quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia được hiện thực hóa thành Nghị quyết số 70-NQ/TW, xác định bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng là nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để các thành phần kinh tế, đặc biệt là khu vực tư nhân, tham gia phát triển năng lượng; bảo đảm kinh tế tư nhân cạnh tranh bình đẳng với các thành phần kinh tế khác trong triển khai các dự án năng lượng. Đáng chú ý, Nghị quyết nhấn mạnh định hướng phát triển năng lượng điện khí, phù hợp với xu hướng chuyển dịch năng lượng và giảm phát thải.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, nhiều giải pháp đã và đang được triển khai, bao gồm: Rà soát, tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế đối với các dự án năng lượng. Xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội nhằm thu hút và triển khai các dự án năng lượng quan trọng, cấp bách của quốc gia.

Ưu tiên bố trí vốn tín dụng cho lĩnh vực năng lượng, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn, bao gồm các gói tín dụng ưu đãi. Cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, phấn đấu cắt giảm từ 30–50% thời gian và chi phí tuân thủ, qua đó tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động đầu tư, kinh doanh, xây dựng và vận hành các dự án năng lượng. Triển khai xây dựng Trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia, tích hợp khí, khí hóa lỏng, điện, lọc – hóa dầu và năng lượng tái tạo tại các địa phương có lợi thế.

Đối với lĩnh vực dầu khí, chính sách tập trung vào phát triển công nghiệp khí, ưu tiên đầu tư hạ tầng kỹ thuật phục vụ nhập khẩu, dự trữ và tiêu thụ khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Đồng thời, Nhà nước khuyến khích thu hút đầu tư vào lĩnh vực lọc – hóa dầu theo hướng chế biến sâu, nhằm nâng cao giá trị gia tăng và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Nhiều nghị quyết quan trọng khác cũng tạo nền tảng cho doanh nghiệp khí hội nhập quốc tế. Kết luận số 76-KL/TW (2024) định hướng xây dựng, hình thành một số trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia quy mô lớn, phát triển các doanh nghiệp dầu khí có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, gắn với vai trò dẫn dắt của các tập đoàn năng lượng nhà nước, đồng thời khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân và đầu tư quốc tế.

Bên cạnh đó, Nghị quyết số 55-NQ/TW (2020) về định hướng chiến lược phát triển năng lượng quốc gia nhấn mạnh việc đẩy mạnh tìm kiếm, thăm dò để gia tăng trữ lượng và sản lượng khai thác dầu khí; chủ động hợp tác quốc tế trong thăm dò, khai thác dầu khí ở nước ngoài; bảo đảm đầy đủ vốn cho các doanh nghiệp năng lượng nhà nước thực hiện các nhiệm vụ chiến lược gắn với quốc phòng, an ninh.

Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước tiếp tục khẳng định vai trò của các tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn trong các lĩnh vực then chốt, chiến lược như năng lượng. Nghị quyết cho phép tăng vốn điều lệ, giữ lại tỷ lệ lợi nhuận sau thuế cao hơn, bảo đảm vốn cho các dự án trọng điểm quốc gia và dự án đầu tư ra nước ngoài. Cùng với đó, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 quy định mức thuế suất đối với hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí từ 25–50%, tùy theo điều kiện khai thác và trữ lượng mỏ, tạo dư địa chính sách linh hoạt để thu hút đầu tư.

Trong bối cảnh trữ lượng dầu khí suy giảm, chi phí khai thác tăng cao và quá trình chuyển dịch năng lượng diễn ra mạnh mẽ, Bộ Công Thương đang hoàn thiện hồ sơ xây dựng Luật Dầu khí (sửa đổi), dự kiến trình theo Chương trình lập pháp năm 2026. Tư duy quản lý được định hướng chuyển từ khai thác đơn thuần sang quản lý và phát triển chuỗi năng lượng ngoài khơi, gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Luật Dầu khí 2022 đã quy định nhiều chính sách ưu đãi quan trọng đối với hoạt động dầu khí, đặc biệt tại các vùng nước sâu, xa bờ, mỏ cận biên, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Theo TS. Nguyễn Minh Thảo, trong thời gian tới cần đẩy nhanh quá trình thể chế hóa các quan điểm, định hướng đã nêu trong các nghị quyết của Bộ Chính trị; đồng thời hoàn thiện Luật Dầu khí (sửa đổi) theo hướng tháo gỡ vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ và có chính sách ưu đãi, khuyến khích doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào các hoạt động dịch vụ dầu khí và chuỗi giá trị năng lượng.

Tại Diễn đàn, các doanh nghiệp và chuyên gia đều thống nhất Nghị quyết 70-NQ/TW ngày 20/08/2025 của Bộ Chính trị với mục tiêu phát triển thị trường khí 30-35 tỷ m3 vào năm 2030 chính là thách thức lớn nhưng cũng cơ hội phát triển cho các doanh nghiệp trong nước. Vì vậy, nếu được hỗ trợ bằng các khung chính sách phù hợp, tiến bộ, các doanh nghiệp khí Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành chủ thể quan trọng trong chuỗi giá trị LNG khu vực và toàn cầu.