Từ "điểm sáng" tăng trưởng đến những áp lực hiện tại
Luận bàn tại Tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?" do Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức mới đây, các chuyên gia cho rằng, xuất khẩu nông sản luôn là một trong những điểm sáng lớn nhất của kinh tế Việt Nam với tốc độ tăng trưởng liên tục đạt hai con số trong nhiều năm.
Theo số liệu thống kê từ ngành Hải quan, từ năm 2021 đến nay, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tăng bình quân khoảng 10 - 12%/năm. Riêng năm 2025, toàn ngành đã cán mốc xuất khẩu trên 70 tỷ USD, đóng góp vào giá trị xuất siêu cho nền kinh tế khoảng 20 tỷ USD.
Bước sang 6 tháng đầu năm 2026, đà tăng trưởng xuất khẩu vẫn được duy trì khi mang về khoảng 35,88 tỷ USD. Điểm tích cực là một số mặt hàng chiến lược vẫn đạt mức tăng trưởng ấn tượng hai con số: sản phẩm chăn nuôi tăng mạnh 34%, rau quả tăng 17,7% và thủy sản tăng 11,4%. Tuy nhiên, bức tranh tổng thể cho thấy tốc độ tăng trưởng chung đã có dấu hiệu chậm lại, chỉ tăng khoảng 6% so với cùng kỳ năm 2025.
Phân tích về thực trạng này, ông Nguyễn Thanh Bình - Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) nhìn nhận, sản xuất nội tại của nông nghiệp tuy tốt nhưng trong nửa đầu năm 2026 đã bộc lộ một số "điểm nghẽn" cố hữu. Tiêu biểu là các vấn đề liên quan đến chất lượng, kiểm dịch và kiểm nghiệm mặt hàng nông sản xuất khẩu, khiến việc thực hiện kế hoạch năm 2026 gặp không ít khó khăn.
"Nhận diện" những rào cản trên lộ trình 100 tỷ USD
Để tiến tới mục tiêu đạt 100 tỷ USD vào năm 2027, ngành nông nghiệp phải đối mặt với áp lực nhân đôi từ cả khó khăn nội tại lẫn các yếu tố khách quan từ thị trường quốc tế.
Dưới góc nhìn của cơ quan quản lý, ông Âu Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Hải quan đánh giá mục tiêu này là một thách thức rất lớn. Nếu năm 2026 kim ngạch dự kiến đạt khoảng 75 tỷ USD, thì để sang năm 2027 đạt 100 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng phải đạt trên 15%. Đây là con số không dễ dàng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt.
Bên cạnh đó, các yếu tố bất lợi từ bên ngoài như tăng trưởng kinh tế toàn cầu chậm lại, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, biến động tỷ giá cùng chi phí logistics leo thang đang đè nặng lên các doanh nghiệp. Đáng chú ý, các thị trường xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc ngày càng siết chặt các rào cản kỹ thuật, yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và giảm phát thải.
Ở góc độ chuyên gia, ông Đặng Kim Sơn - nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển Nông nghiệp nông thôn bổ sung thêm: "Bên cạnh những khó khăn mới từ thị trường, những nút thắt cũ như sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, chia cắt cộng với những thay đổi trong hệ thống tổ chức đã và đang làm chậm lại đà tăng trưởng của ngành."
Cần một "công thức mới" và tư duy đột phá
Đối với các ngành hàng chịu áp lực trực tiếp, mục tiêu 100 tỷ USD đòi hỏi một cuộc cách mạng về phương thức thực hiện.
Ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) chia sẻ, tính riêng ngành thủy sản năm nay dự kiến tăng khoảng 10%, đạt hơn 12 tỷ USD. Tuy nhiên, để đồng hành cùng mục tiêu chung của toàn ngành vào năm 2027, kim ngạch xuất khẩu phải hướng tới mức tăng trưởng lên đến 30%.
"Nếu vẫn xoay quanh những công thức hiện tại với mức tăng trưởng 15 - 20% thì con số 100 tỷ USD vào năm tới sẽ rất khó khăn. Chúng ta bắt buộc phải có một giải pháp mới và một mô hình tăng trưởng khác biệt, đột phá" - Đại diện VASEP nhấn mạnh.
Dù áp lực là rất lớn, song các chuyên gia đều tin tưởng mục tiêu 100 tỷ USD hoàn toàn nằm trong tầm với của nông sản Việt Nam.
Nhìn nhận về mục tiêu này, chuyên gia Đặng Kim Sơn nhắc lại một dấu mốc lịch sử: Cách đây hơn một thập kỷ, cố Phó Thủ tướng Nguyễn Công Tạn chính là người đầu tiên đặt nền móng cho ước mơ xuất khẩu 100 tỷ USD của nông sản Việt. Suốt chặng đường dài đã qua, ngành nông nghiệp đã hiện thực hóa giấc mơ đó bằng những bước tiến ngoạn mục, liên tục duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số và trở thành một trong những điểm sáng rực rỡ nhất trong bức tranh xuất khẩu nước nhà.
Dù vậy, ông Sơn thẳng thắn đồng tình với góc nhìn của các đại diện ngành hàng khi chỉ ra đà tăng trưởng đang có xu hướng chững lại. Dẫu vậy, ông vẫn đặt niềm tin trọn vẹn vào một kịch bản bứt phá: "Nếu chúng ta quyết tâm đổi mới tư duy, thay đổi hoàn toàn cách làm bằng những giải pháp đột phá và khác biệt, mục tiêu này hoàn toàn có thể cán đích đúng hạn, thậm chí về đích sớm. 100 tỷ USD rõ ràng không phải là con số ngoài tầm với của nông sản Việt Nam”.
Ngay từ đầu năm 2026, Chính phủ đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mạnh mẽ cắt giảm thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, đẩy mạnh chuyển đổi số. Những giải pháp này sẽ hỗ trợ hoạt động xuất nhập khẩu nói chung, cũng như xuất khẩu nông, lâm, thủy sản nói riêng.
Theo các chuyên gia, mục tiêu 100 tỷ USD năm 2027 không phải là một con số "lãng mạn", mà là đích đến của một chiến lược dài hạn đòi hỏi sự chuyển mình mạnh mẽ. Với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, tinh thần cải cách phương thức thực hiện và sự đồng lòng bứt phá của cộng đồng doanh nghiệp, ngành nông, lâm, thủy sản Việt Nam hoàn toàn có thể phá vỡ các giới hạn cũ, tiệm cận và cán đích thành công.