Trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng bền vững ngày càng lan rộng trên toàn cầu, việc phát triển các sản phẩm xanh, hữu cơ không chỉ là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp Việt Nam. Để tận dụng cơ hội này, cần đồng bộ các giải pháp từ chuẩn hóa nguyên liệu, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế đến phát triển hệ sinh thái sản xuất – tiêu dùng bền vững. Đây được xem là chìa khóa giúp sản phẩm thuần Việt nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước chinh phục thị trường quốc tế.
Những năm gần đây, thị trường ghi nhận sự chuyển dịch rõ nét từ sản xuất nông sản thô sang chế biến sâu, đặc biệt trong nhóm doanh nghiệp “thuần Việt”. Nhiều đơn vị đã chủ động ứng dụng công nghệ, xây dựng quy trình sản xuất an toàn nhằm gia tăng giá trị sản phẩm và đáp ứng xu hướng tiêu dùng mới.
Một trong những mô hình tiêu biểu là Công ty Cổ phần Nghệ Sành INVEST với hướng đi khác biệt: sử dụng nghệ tươi ủ lên men trong chum sành suốt 6 tháng. Theo ông Nguyễn Trọng Hùng, Giám đốc công ty, phương pháp này giúp tạo ra hệ lợi khuẩn và enzyme tự nhiên, từ đó tăng khả năng hấp thu curcumin của cơ thể. Đáng chú ý, toàn bộ quy trình không sử dụng nhiệt, không phát thải CO₂, vừa bảo tồn hoạt chất quý từ nghệ đỏ Chí Tân (Hưng Yên), vừa giảm thiểu tác động đến môi trường.
Cách tiếp cận này cho thấy sự kết hợp hiệu quả giữa tri thức bản địa và công nghệ hiện đại. Từ nguyên liệu quen thuộc, doanh nghiệp đã tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe và làm đẹp, đặc biệt trong nhóm khách hàng trẻ.
Trong khi đó, Hợp tác xã Hà Nội Xanh lựa chọn phát triển cây bưởi Diễn – đặc sản mang đậm bản sắc văn hóa Hà Nội – theo hướng ứng dụng công nghệ cao. Thay vì phụ thuộc vào tiêu thụ quả tươi, đơn vị này tận dụng toàn bộ giá trị của cây bưởi, từ hoa, quả non đến quả chín để chế biến sâu.
Trước thực tế giá trị kinh tế của cây bưởi suy giảm theo thời gian, thậm chí nhiều vườn lâu năm bị chặt bỏ, hướng đi này đã mở ra cơ hội mới cho người trồng. Hiện hợp tác xã đã phát triển hơn 10 dòng sản phẩm, từ mỹ phẩm chăm sóc da, chăm sóc tóc đến thực phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như Halal, FDA, qua đó mở rộng thị trường xuất khẩu.
Theo bà Bá Thị Nguyệt Thu, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Hà Nội Xanh, sản phẩm xanh, chất lượng cao không còn là xu hướng mà đã trở thành tiêu chuẩn của thị trường. Người tiêu dùng ngày càng ưu tiên các sản phẩm an toàn, minh bạch nguồn gốc và thân thiện với môi trường.
Hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật để mở đường cho sản phẩm xanh
Ở phân khúc mỹ phẩm hữu cơ, Công ty Cổ phần Sản phẩm Thiên nhiên và Hữu cơ ONA Global với thương hiệu “Cỏ Cây Hoa Lá” đang khai thác hiệu quả các nguyên liệu bản địa như gừng, sả, nghệ, trà xanh theo tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế. Sản phẩm của doanh nghiệp đã đạt nhiều chứng nhận quốc tế và xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Nhật Bản, Mỹ, Thái Lan.
Điểm chung của các doanh nghiệp này là tập trung vào nguồn nguyên liệu rõ ràng, quy trình sản xuất thân thiện môi trường và định hướng dài hạn theo xu hướng tiêu dùng xanh. Đây chính là nền tảng giúp nông sản Việt từng bước thoát khỏi định vị “thô, giá rẻ”, hướng đến hình ảnh sản phẩm chất lượng cao gắn với phát triển bền vững.
Theo các chuyên gia, chiến lược phát triển sản phẩm xanh tại Việt Nam đang dần định hình với ba trụ cột chính: chế biến sâu, chuẩn hóa quốc tế và xây dựng hệ sinh thái xanh. Tuy nhiên, quá trình hiện thực hóa vẫn gặp không ít thách thức.
Trước hết, việc nâng cao hàm lượng công nghệ trong chế biến sâu là yếu tố then chốt. Các doanh nghiệp đang chuyển mạnh sang sản xuất tinh chế như tinh dầu, thực phẩm chức năng hay mỹ phẩm từ dược liệu. Công nghệ lên men, chiết xuất không chỉ giúp kéo dài thời hạn sử dụng mà còn gia tăng giá trị kinh tế và giải quyết bài toán đầu ra cho nông sản.
Bên cạnh đó, chuẩn hóa chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế là yêu cầu bắt buộc. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn về tài chính, kiến thức tiêu chuẩn và thiếu hệ sinh thái liên kết thương mại. Điều này khiến việc mở rộng quy mô và tiếp cận thị trường quốc tế còn hạn chế. “Sản phẩm xanh muốn đi xa phải đi cùng tiêu chuẩn, niềm tin và thị trường. Khi ba yếu tố này được kết nối tốt, sản phẩm Việt Nam hoàn toàn có thể cạnh tranh ở quy mô toàn cầu”, bà Bá Thị Nguyệt Thu nhấn mạnh.
Ở góc độ thị trường, chuyên gia kinh tế Lê Quốc Phương cho rằng rào cản lớn nhất hiện nay là giá thành. Sản phẩm xanh thường có chi phí cao do yêu cầu khắt khe về quy trình và nguyên liệu, trong khi người tiêu dùng vẫn còn nhạy cảm với giá. Dù vậy, dư địa tăng trưởng của thị trường này vẫn rất lớn khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe và môi trường. Trong dài hạn, khi thu nhập tăng và công nghệ giúp tối ưu chi phí, khả năng tiếp cận sản phẩm xanh sẽ được cải thiện đáng kể.
Một định hướng quan trọng là chuyển từ cạnh tranh về giá sang cạnh tranh bằng giá trị gia tăng. Doanh nghiệp cần tập trung vào chất lượng, tính minh bạch và độ an toàn, thay vì chạy theo phân khúc giá rẻ.
Để củng cố niềm tin thị trường, việc minh bạch thông tin, áp dụng chứng nhận uy tín và công bố chiến lược phát triển bền vững là yếu tố then chốt. Đồng thời, cần đẩy mạnh truyền thông nhằm thay đổi hành vi tiêu dùng theo hướng xanh và có trách nhiệm hơn.
Ở góc độ chính sách, vai trò của Nhà nước mang tính quyết định. Các giải pháp như ưu đãi thuế cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, hỗ trợ chi phí chứng nhận, phát triển quỹ đầu tư xanh và thúc đẩy mua sắm công xanh sẽ tạo động lực quan trọng cho thị trường. “Việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm soát chặt nhãn sinh thái và hạn chế tình trạng ‘xanh hóa hình thức’ sẽ giúp xây dựng môi trường cạnh tranh minh bạch, bền vững”, chuyên gia Lê Quốc Phương nhấn mạnh.
Có thể thấy, phát triển sản phẩm xanh không chỉ là xu hướng mà còn là chiến lược dài hạn của nông nghiệp Việt Nam. Khi doanh nghiệp, người tiêu dùng và Nhà nước cùng chung tay xây dựng hệ sinh thái bền vững, nông sản Việt hoàn toàn có cơ hội khẳng định vị thế trên bản đồ thế giới, không chỉ bằng giá trị kinh tế mà còn bằng trách nhiệm với môi trường và xã hội.