Xây dựng tiêu chuẩn quốc gia mới về sản xuất, sơ chế rau an toàn thực phẩm

Ngày 9/6, tại Hà Nội, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với Viện Nghiên cứu Rau quả tổ chức Hội thảo góp ý dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) “Quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm”. Hội thảo nhằm lấy ý kiến các chuyên gia, cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất để hoàn thiện bộ tiêu chuẩn trước khi trình ban hành.

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả cho biết, rau là nhóm thực phẩm thiết yếu trong đời sống hằng ngày, trong khi yêu cầu của người tiêu dùng đối với chất lượng và an toàn thực phẩm ngày càng cao. Thời gian qua, ngành nông nghiệp đã ban hành nhiều tiêu chuẩn và quy trình sản xuất tiên tiến như VietGAP, GlobalG.A.P nhằm nâng cao chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc nông sản.

Xây dựng tiêu chuẩn quốc gia mới về sản xuất, sơ chế rau an toàn thực phẩm

Tuy nhiên, việc mở rộng các mô hình sản xuất đạt chứng nhận vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Năm 2025, cả nước có khoảng 1,15 triệu ha rau các loại nhưng diện tích được chứng nhận VietGAP mới đạt hơn 8.000 ha, tương đương khoảng 0,5 - 0,6% tổng diện tích sản xuất. Nguyên nhân chủ yếu là phần lớn diện tích trồng rau hiện nay thuộc về các hộ nông dân quy mô nhỏ. Trong khi đó, các yêu cầu về ghi chép nhật ký sản xuất, quản lý hồ sơ, đánh giá, giám sát và duy trì chứng nhận đòi hỏi chi phí cũng như năng lực quản trị nhất định, trở thành rào cản đối với nhiều hộ sản xuất và hợp tác xã.

Xuất phát từ thực tiễn đó, Viện Nghiên cứu Rau quả đã đề xuất xây dựng TCVN về quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm theo hướng đơn giản, thực chất và dễ áp dụng hơn. Để hoàn thiện dự thảo, nhóm biên soạn đã tiến hành khảo sát tại nhiều vùng sản xuất rau trên cả nước, đồng thời tham vấn ý kiến của các chuyên gia, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất và người tiêu dùng.

Theo ThS. Nguyễn Xuân Điệp, đại diện Ban soạn thảo, dự thảo tiêu chuẩn được xây dựng trên cơ sở kế thừa các quy định pháp luật hiện hành, đồng thời tham khảo có chọn lọc các bộ tiêu chuẩn trong nước và quốc tế như VietGAP, ASEAN GAP, GlobalG.A.P, TCVN ISO 22000:2018 cùng các quy định liên quan đến truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm.

Dự thảo hướng tới xây dựng một căn cứ kỹ thuật thống nhất phục vụ công tác quản lý, kiểm tra và truy xuất nguồn gốc sản phẩm; đồng thời giảm chi phí, giảm gánh nặng tuân thủ cho các cơ sở sản xuất. Bên cạnh đó, tiêu chuẩn cũng đưa ra các quy trình và biểu mẫu đơn giản, tạo điều kiện thuận lợi cho nông hộ áp dụng, từng bước nâng cao chất lượng sản xuất rau trên diện rộng.

Bảo đảm tính thực tiễn và khả năng áp dụng

Tại hội thảo, các đại biểu thống nhất cho rằng việc xây dựng và ban hành TCVN về quy trình sản xuất, sơ chế rau an toàn là cần thiết trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng nông sản, truy xuất nguồn gốc và phát triển nông nghiệp bền vững ngày càng cao.

Theo ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cần tiếp tục làm rõ phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn, đặc biệt là việc TCVN sẽ được sử dụng như một căn cứ chứng nhận hay chỉ đóng vai trò hướng dẫn thực hành sản xuất. Đây là yếu tố quan trọng quyết định phương thức triển khai cũng như mức độ áp dụng trong thực tiễn.

Ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật

Góp ý đối với dự thảo, ông Lê Thành Hưng, Trưởng phòng Tiêu chuẩn nông nghiệp thực phẩm, Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhận định đây là bộ tiêu chuẩn có tính đặc thù khi đối tượng áp dụng chủ yếu là các cơ sở sản xuất quy mô nhỏ. Vì vậy, quá trình xây dựng cần bảo đảm sự hài hòa giữa yêu cầu kỹ thuật và tính đơn giản, dễ hiểu, tránh chồng chéo với các quy trình kỹ thuật đã được ban hành trước đó.

Theo ông Hưng, tên gọi và cấu trúc của tiêu chuẩn cũng cần được rà soát để thể hiện rõ bản chất là một quy phạm thực hành tương tự các bộ tiêu chuẩn GAP (Thực hành nông nghiệp tốt), tập trung vào những điểm kiểm soát nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Đồng thời, hệ thống thuật ngữ, định nghĩa và phạm vi đối tượng áp dụng cần được hoàn thiện nhằm bảo đảm tính bao quát và thống nhất.

Từ góc độ đơn vị trực tiếp sản xuất và tiêu thụ rau, ông Nguyễn Văn Minh, Giám đốc HTX Sản xuất, Kinh doanh, Dịch vụ Nông nghiệp Văn Đức đánh giá dự thảo được xây dựng khá sát thực tiễn, nội dung rõ ràng và dễ tiếp cận. Tuy nhiên, để nâng cao khả năng áp dụng, cần bổ sung các phụ lục, biểu mẫu ghi chép đơn giản, đồng thời khuyến khích sử dụng nhật ký điện tử và mã QR trong truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Tăng cường truy xuất nguồn gốc và ứng dụng công nghệ

Về mặt kỹ thuật, nhiều ý kiến đề xuất quản lý đất đai và nguồn nước theo hướng đánh giá nguy cơ thay vì yêu cầu xét nghiệm định kỳ trên diện rộng nhằm giảm chi phí cho người sản xuất. Đối với thuốc bảo vệ thực vật, cần đẩy mạnh áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), tăng cường sử dụng chế phẩm sinh học và quy định rõ trách nhiệm thu gom, xử lý bao gói sau sử dụng.

Các chuyên gia cũng cho rằng hồ sơ ghi chép sản xuất chỉ nên yêu cầu những thông tin tối thiểu nhưng vẫn bảo đảm khả năng kiểm soát, giám sát và truy xuất nguồn gốc khi cần thiết.

Liên quan đến vấn đề truy xuất nguồn gốc, bà Hoàng Anh Thư, Phó Giám đốc HTX Tân Minh Đức (TP Hải Phòng) cho rằng đây đang là yêu cầu ngày càng khắt khe của cả thị trường trong nước và xuất khẩu. Do đó, tiêu chuẩn cần khuyến khích các cơ sở sản xuất xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử gắn với mã số vùng trồng, nhật ký sản xuất và mã QR trên sản phẩm.

Bên cạnh việc hoàn thiện nội dung tiêu chuẩn, các đại biểu cũng kiến nghị sau khi TCVN được ban hành, cơ quan quản lý cần sớm xây dựng sổ tay hướng dẫn, tài liệu kỹ thuật và tổ chức các chương trình tập huấn cho hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất. Đây được xem là giải pháp quan trọng để bảo đảm bộ tiêu chuẩn được triển khai đồng bộ, hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng, an toàn của sản phẩm rau Việt Nam, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế.