Trí tuệ nhân tạo và công nghệ mở: Khi sáng tạo được chia sẻ

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại mọi lĩnh vực từ kinh doanh đến giáo dục, xu hướng “công nghệ mở” và “mã nguồn mở” đang nổi lên như một hướng đi quan trọng để đảm bảo sự minh bạch, công bằng và sáng tạo bền vững cho tương lai của AI.

Trước đây, các hệ thống AI thường được phát triển trong “bức tường kín” của những tập đoàn công nghệ lớn, nơi mã nguồn và dữ liệu được giữ bí mật tuyệt đối. Điều này khiến người dùng, nhà nghiên cứu và cả các cơ quan quản lý khó hiểu rõ cách mà AI đưa ra quyết định, dẫn đến lo ngại về đạo đức, thiên kiến dữ liệu và quyền riêng tư.

Sự xuất hiện của AI mã nguồn mở đã tạo nên một bước ngoặt. Các nhà phát triển, nhà nghiên cứu và cộng đồng có thể xem, chỉnh sửa và cải thiện trực tiếp mô hình và biến AI từ công cụ độc quyền thành một nền tảng tri thức chung.

Mã nguồn mở không chỉ giúp AI minh bạch hơn mà còn thúc đẩy tốc độ phát triển vượt bậc.
Nhờ chia sẻ tài nguyên và kết quả nghiên cứu, hàng nghìn nhóm phát triển trên toàn cầu có thể cộng tác, thử nghiệm và tối ưu hóa các mô hình nhanh hơn bao giờ hết.

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cho biết: “Công nghệ mở không chỉ là mã nguồn mở, mà còn là kiến trúc mở và chuẩn mở. Và đi cùng công nghệ mở là văn hoá mở. Tất cả chúng ta sẽ cùng đóng góp phát triển công nghệ, cùng chia sẻ sử dụng công nghệ để đạt được sự phổ cập toàn dân”.

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng 

Theo Bộ trưởng, việc lựa chọn phát triển công nghệ mở, phần mềm nguồn mở và mở dữ liệu là định hướng chiến lược giúp Việt Nam chủ động sáng tạo, lan tỏa tri thức và nâng cao năng lực cạnh tranh số.

“Với định hướng này, Việt Nam sẽ phát triển thành quốc gia công nghệ, dựa trên và thừa hưởng tri thức nhân loại nhưng cũng đóng góp cho tri thức nhân loại”, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định.

Hưởng ứng tinh thần đó, các đại biểu thống nhất rằng “Mở để phát triển và làm chủ công nghệ Việt Nam, để Make in Vietnam” không chỉ là khẩu hiệu mà đã trở thành chương trình hành động cụ thể của Chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng công nghệ.

Trong khi đó, ông Hồ Đức Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia, cho biết: AI không còn là công nghệ ứng dụng đơn thuần mà đã trở thành hạ tầng trí tuệ của quốc gia, tương tự như điện, đường hay mạng internet.

AI tạo sinh đòi hỏi nguồn năng lượng tính toán khổng lồ, do đó Việt Nam cần xây dựng các trung tâm dữ liệu “Make in Vietnam”, các cụm tính toán hiệu năng cao (HPC) hiện đại, an toàn và tự chủ. Cùng với đó là việc hình thành các kho dữ liệu mở quốc gia, chuẩn hóa dữ liệu tiếng Việt và thiết lập cơ chế chia sẻ an toàn, biến tài nguyên dữ liệu thành động lực cho đổi mới sáng tạo.

Các chuyên gia chia sẻ về công nghệ mở, mã nguồn mở và ứng dụng AI 

Theo TS Đặng Minh Tuấn, Viện trưởng Nghiên cứu và Ứng dụng công nghệ CMC, khi theo đuổi công nghệ mở, doanh nghiệp cần nghĩ đến năm trụ cột - tiêu chuẩn mở, kiến trúc mở, giao thức mở, mã nguồn mở và dữ liệu mở.

Tiêu chuẩn mở để triển khai hệ thống khác nhau. Kiến trúc mở cho phép tích hợp các thành phần khác vào hệ thống. Giao thức mở để kết nối với các hệ thống khác. Mã nguồn mở cho phép "đứng trên vai người khổng lồ", tùy biến, làm chủ, và từ đó sáng tạo công nghệ. Dữ liệu mở chính là tri thức, khi được "chưng cất" tạo thành các model AI. "Thêm nữa, yếu tố cộng đồng cũng đóng vai trò rất quan trọng", TS Đặng Minh Tuấn nói.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Trường Thắng, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cho rằng sức mạnh lớn nhất của công nghệ mở nằm ở cộng đồng. Theo ông, mã nguồn mở không miễn phí, những người dựa vào đây để tiến lên cần phải biết chia sẻ lại cho cộng đồng.

Công nghệ mở cần tinh thần chia sẻ, để thúc đẩy quan trọng nhất là thay đổi tư duy, chuyển từ đóng sang mở. "Chỉ khi hình thành văn hóa chia sẻ, văn hóa mở, hệ sinh thái mở mới liên kết được với nhau, không còn rời rạc", ông Thắng nói.

Trí tuệ nhân tạo sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, nhưng chỉ khi được xây dựng trên nền tảng minh bạch, chia sẻ và trách nhiệm, AI mới thực sự phục vụ con người. Công nghệ mở và mã nguồn mở chính là con đường để biến điều đó thành hiện thực, nơi tri thức không bị giới hạn và sáng tạo là tài sản chung của mọi người.