Phát triển tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và sở hữu trí tuệ ngành y tế

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức nhấn mạnh, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã khẳng định: "Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định sự phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết và thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc."

"Nghị quyết trên đã xác định rõ vai trò cốt lõi của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phát triển kinh tế - xã hội nói chung và trong lĩnh vực y tế nói riêng – một lĩnh vực luôn đi đầu trong ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ phục vụ chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân"- Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức nhấn mạnh.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức phát biểu tại hội thảo

Đồng thời, Thứ trưởng cho biết, về hoàn thiện thể chế, Quốc hội đã ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật số 70/2025/QH15 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15, có hiệu lực từ tháng 01/2026.

Các luật trên đã đổi mới phương thức quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo nguyên lý phân loại rủi ro, đồng thời xác định rõ các biện pháp quản lý tương ứng với từng nhóm sản phẩm, dịch vụ trên cơ sở áp dụng tiêu chuẩn quốc gia và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Bên cạnh đó, theo Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức, Luật Sở hữu trí tuệ đã được Quốc hội thông qua với nhiều quy định mới liên quan đến quyền đối với tài sản trí tuệ, đăng ký và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, bảo hộ dữ liệu bí mật, cũng như xác lập quyền sở hữu đối với kết quả nhiệm vụ khoa học công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước theo cơ chế hợp tác công – tư.

Vì vậy Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức khẳng định, vệc phổ biến, hướng dẫn và trao đổi chuyên môn về các quy định mới này có ý nghĩa quan trọng, góp phần thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả khoa học công nghệ trong lĩnh vực y tế.

Đồng thời, sự kiện này là diễn đàn quan trọng để các cơ quan quản lý, các chuyên gia, nhà khoa học và các đơn vị trong ngành cùng trao đổi, thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và thực thi các quy định về sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực y tế.

Báo cáo của Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo tại hội thảo liên quan đến thực trạng về công tác sở hữu trí tuệ trong nghiên cứu khoa học y tế cho thấy, nhiều công bố quốc tế, nhiều sản phẩm có tiềm năng, nhưng tỷ lệ thương mại hóa kết quả nghiên cứu thấp (đặc biệt trong lĩnh vực dược, thiết bị y tế).

Cùng đó, đây là lĩnh vực có tính đặc thù phải xác định quyền đối với tài sản trí tuệ trong phát triển các kỹ thuật mới, phương pháp mới tại bệnh viện (thuộc bệnh viện hay cá nhân/nhóm cá nhân);

Nghiên cứu khoa học y tế đòi hỏi chi phí lớn, cần kết hợp công – tư, tuy nhiên kết nối rời rạc, mờ nhạt, trong khi đó ngày càng bùng nổ việc sử dụng AI, BigData y tế trong chẩn đoán, điều trị bệnh, đồng thời  dịch chuyển từ y học số đông sang y học cá thể.

Báo cáo cũng chỉ rõ, giá trị thương mại của kết quả, dữ liệu y tế rất lớn (vắc xin, thuốc), bảo hộ dữ liệu bí mật rất chặt chẽ; trong khi đó tại đơn vị, doanh thu từ hoạt động dịch vụ khoa học công nghệ chưa có cơ chế phân bổ mang tính khuyến khích, tạo động lực cho nhóm tác giả...

Hội thảo cũng ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp từ các đơn vị thực thi trực tiếp như Đại học Y Dược TP.HCM, Bệnh viện Chợ Rẫy và Đại học Y Hà Nội. Đây là những đơn vị có nhiều đóng góp trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo y tế, nơi trực tiếp triển khai và thu được các kết quả tốt trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Việc tăng cường quản lý nhà nước về tiêu chuẩn, quy chuẩn và sở hữu trí tuệ sẽ giúp các tổ chức khoa học công nghệ lĩnh vực y tế trong việc xác lập quyền và khai thác giá trị kinh tế từ các sản phẩm trí tuệ; tạo môi trường minh bạch cho các doanh nghiệp dược phẩm và trang thiết bị y tế phát triển bền vững; bảo đảm người dân được tiếp cận với các dịch vụ và sản phẩm y tế đạt chuẩn quốc tế.