Nâng tầm thương hiệu dừa Việt bằng chất lượng

Dư địa lớn từ nông nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn

Việt Nam hiện nằm trong nhóm những quốc gia có diện tích và sản lượng dừa lớn trên thế giới. Với vùng nguyên liệu tập trung chủ yếu tại Đồng bằng sông Cửu Long, đặc biệt là Bến Tre, Trà Vinh, Tiền Giang, cây dừa không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân mà còn đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu xuất khẩu nông sản.

Dừa đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu xuất khẩu nông sản

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của công nghệ chế biến, nhiều sản phẩm từ dừa của Việt Nam như nước dừa đóng hộp, dầu dừa, cơm dừa sấy, than hoạt tính, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng hay các sản phẩm tiêu dùng thân thiện môi trường đã từng bước tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao về chất lượng như Mỹ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Theo các chuyên gia, sự thay đổi trong xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang mở ra cơ hội lớn cho ngành dừa. Người tiêu dùng ngày càng ưu tiên các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, an toàn cho sức khỏe, thân thiện với môi trường và đáp ứng các tiêu chí phát triển bền vững. Đây là những yếu tố phù hợp với đặc tính của cây dừa và các sản phẩm chế biến từ dừa.

Không giống nhiều loại cây trồng khác, gần như toàn bộ các bộ phận của cây dừa đều có thể được tận dụng để tạo ra giá trị kinh tế. Nước dừa phục vụ ngành đồ uống, cơm dừa là nguyên liệu chế biến thực phẩm, dầu dừa được ứng dụng trong lĩnh vực mỹ phẩm và chăm sóc sức khỏe, xơ dừa dùng sản xuất giá thể nông nghiệp, trong khi gáo dừa có thể chế biến thành than hoạt tính hoặc các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Khả năng tận dụng tối đa nguyên liệu giúp cây dừa trở thành mô hình tiêu biểu của kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp.

Bên cạnh đó, dừa còn được đánh giá là loại cây có khả năng thích ứng tương đối tốt với điều kiện xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu đang diễn ra ngày càng rõ nét tại Đồng bằng sông Cửu Long. Trong bối cảnh Việt Nam định hướng phát triển nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu, cây dừa được xem là một trong những ngành hàng có nhiều tiềm năng để phát triển bền vững trong dài hạn.

Tuy nhiên, lợi thế về tài nguyên và điều kiện tự nhiên mới chỉ là điểm khởi đầu. Để chuyển hóa tiềm năng thành giá trị kinh tế thực sự, ngành dừa cần giải quyết bài toán nâng cao chất lượng và gia tăng giá trị sản phẩm.

Thực tế cho thấy không ít sản phẩm dừa Việt Nam dù có chất lượng tốt nhưng vẫn chủ yếu được xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu hoặc gia công cho các thương hiệu nước ngoài. Điều này khiến phần lớn giá trị gia tăng trong chuỗi cung ứng chưa thuộc về doanh nghiệp Việt Nam. Trong khi đó, thương hiệu dừa Việt trên thị trường quốc tế vẫn chưa tạo được dấu ấn tương xứng với tiềm năng của ngành hàng.

Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư mạnh vào chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị sản phẩm. Thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô, doanh nghiệp đã phát triển nhiều dòng sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn như nước dừa đóng hộp, sữa dừa, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm thiên nhiên hay các sản phẩm hữu cơ phục vụ thị trường cao cấp.

Xu hướng này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, chế biến sâu được xem là con đường tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh và giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn. Quy mô vùng nguyên liệu còn phân tán, liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp chưa thực sự chặt chẽ, nguồn vốn đầu tư hạn chế cùng với những yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường nhập khẩu đang tạo áp lực không nhỏ đối với doanh nghiệp ngành dừa.

Xây dựng thương hiệu quốc gia từ nền tảng chất lượng

Theo bà Nguyễn Thị Thu Liên, Phó Chủ tịch chuyên trách Hiệp hội Dừa Việt Nam, ngành dừa đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải xây dựng thương hiệu quốc gia nếu muốn nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế. Thực tế, nhiều ngành nông sản Việt Nam từng phải trải qua thời gian dài xuất khẩu dưới thương hiệu của nước khác, khiến giá trị gia tăng và khả năng nhận diện bị hạn chế.

Nhiều doanh nghiệp ngành dừa đã từng bước xây dựng thương hiệu riêng

Dù trong hơn một thập kỷ qua, nhiều doanh nghiệp ngành dừa đã từng bước xây dựng thương hiệu riêng, nhưng để hình thành một hình ảnh chung cho toàn ngành vẫn cần chiến lược dài hạn cùng sự tham gia của nhiều chủ thể trong chuỗi giá trị.

Mục tiêu được đặt ra là khi nhắc đến “Dừa Việt Nam”, người tiêu dùng quốc tế có thể liên tưởng ngay đến những sản phẩm chất lượng cao, an toàn, được sản xuất theo quy trình bền vững và có trách nhiệm với môi trường. Đây không chỉ là câu chuyện truyền thông hay quảng bá hình ảnh, mà là quá trình xây dựng niềm tin thị trường dựa trên chất lượng thực chất.

Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy, thương hiệu quốc gia có thể tạo ra giá trị gia tăng rất lớn cho ngành hàng. Những sản phẩm như kiwi của New Zealand, cà phê Colombia hay một số mặt hàng nông sản nổi tiếng khác đều được hưởng lợi từ chiến lược xây dựng hình ảnh quốc gia gắn với chất lượng và uy tín. Đó cũng là hướng đi mà ngành dừa Việt Nam đang hướng tới.

Tuy nhiên, thương hiệu chỉ có thể bền vững khi được xây dựng trên nền tảng chất lượng. Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu liên tục nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, phát thải carbon và trách nhiệm xã hội, việc nâng cao chất lượng không còn là lợi thế cạnh tranh mà đã trở thành điều kiện bắt buộc.

Do đó, việc phát triển các vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, số hóa quy trình quản lý sản xuất và hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc cần được xem là ưu tiên hàng đầu. Đây là những yếu tố quyết định khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế cũng như tạo nền tảng cho quá trình xây dựng thương hiệu ngành hàng.

Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, vai trò của các hiệp hội ngành hàng và cơ quan quản lý cũng rất quan trọng. Các hiệp hội có thể trở thành cầu nối giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong việc xây dựng các chương trình phát triển vùng nguyên liệu, nâng cao năng lực sản xuất, hỗ trợ xúc tiến thương mại và phát triển thương hiệu.

Nhiều ý kiến cho rằng các chương trình hỗ trợ cần được triển khai theo hướng thực chất hơn, tập trung vào mục tiêu cụ thể và có cơ chế đánh giá hiệu quả rõ ràng. Thay vì dàn trải nguồn lực, cần ưu tiên những ngành hàng có tiềm năng tăng trưởng lớn, có khả năng tạo giá trị gia tăng cao và đóng góp tích cực cho mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng, việc xác định và phát triển vùng nguyên liệu là yêu cầu then chốt đối với ngành dừa, tương tự các ngành trồng trọt và chăn nuôi khác. Theo Thứ trưởng, ngành dừa cần được tổ chức lại theo hướng bài bản, với một “cuộc cách mạng” trong tư duy và cách làm, nhằm hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, xanh, sạch và bền vững, đáp ứng yêu cầu của thị trường và nâng cao giá trị gia tăng.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng đồng thời đề xuất xem vùng nguyên liệu như một dự án đầu tư, tạo cơ sở để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn tín dụng. Việc này cần sự phối hợp liên ngành giữa lĩnh vực nông nghiệp, ngân hàng và chính quyền địa phương trong xác nhận, hỗ trợ hợp tác đầu tư.

Thứ trưởng cho biết, Bộ đang hoàn thiện cơ chế chính sách liên quan đến liên kết sản xuất theo Nghị định số 98/2018/NĐ-CP, đồng thời triển khai các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp theo Nghị quyết số 66/NQ-CP, qua đó tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy đầu tư vào vùng nguyên liệu và phát triển ngành dừa theo hướng bền vững.

Trong bối cảnh hàng loạt hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đã đi vào thực thi, cơ hội mở rộng thị trường dành cho ngành dừa Việt Nam là rất lớn. Tuy nhiên, lợi thế về thuế quan sẽ khó được phát huy nếu doanh nghiệp không đáp ứng được các yêu cầu về chất lượng và phát triển bền vững. Điều này đòi hỏi sự đầu tư bài bản và lâu dài từ cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý.

Với những lợi thế về điều kiện tự nhiên, vùng nguyên liệu và xu hướng thị trường thuận lợi, ngành dừa Việt Nam đang có cơ hội trở thành một trong những ngành hàng tiêu biểu của nông nghiệp xanh. Nếu giải quyết hiệu quả các điểm nghẽn về chất lượng, vùng nguyên liệu, chế biến sâu và thương hiệu, ngành dừa hoàn toàn có thể chuyển từ vị thế xuất khẩu nguyên liệu sang cung cấp các sản phẩm giá trị gia tăng cao cho thị trường toàn cầu.

Xa hơn, hành trình nâng tầm ngành dừa cũng phản ánh quá trình chuyển đổi của nông nghiệp Việt Nam từ phát triển dựa trên sản lượng sang phát triển dựa trên chất lượng, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Khi chất lượng trở thành nền tảng, thương hiệu trở thành giá trị cốt lõi và phát triển bền vững trở thành định hướng xuyên suốt, dừa Việt Nam hoàn toàn có cơ hội trở thành biểu tượng tiêu biểu của nông nghiệp xanh Việt Nam trong giai đoạn mới.