MFCA là một trong những công cụ chính để hạch toán quản lý môi trường và thúc đẩy tăng cường tính minh bạch của các hoạt động sử dụng nguyên vật liệu thông qua việc phát triển mô hình dòng nguyên vật liệu nhằm theo dõi và định lượng các dòng chảy và dự trữ nguyên vật liệu trong một tổ chức theo đơn vị vật chất và tiền... Đây là một phương pháp hạch toán quản lý môi trường, đồng thời đạt được giảm tác động đến môi trường và nâng cao năng suất, hiệu quả kinh doanh.

Theo các chuyên gia năng suất, chất lượng, nguyên lý MFCA bao gồm: Hiểu rõ dòng chảy nguyên vật liệu và việc sử dụng năng lượng; liên kết giữa dữ liệu đơn vị vật lý và thành tiền; đảm bảo tính chính xác, đầy đủ và tính so sánh của dữ liệu đơn vị vật lý; chi phí ước tính hao phí tại các công đoạn. Bên cạnh đó, các yếu tố cơ bản của MFCA gồm: Trung tâm định lượng (Quantity Centre); cân bằng nguyên liệu (Material Balance); tính toán chi phí (Cost Calculation).

Để áp dụng MFCA, các doanh nghiệp cần trang bị cho mình 4 cơ sở dữ liệu:

Thứ nhất là dữ liệu đầu vào

Doanh nghiệp cần có những thông tin cụ thể, chi tiết về các loại vật liệu sử dụng để tạo ra các sản phẩm như nguyên liệu chính, nguyên liệu phụ, nước và năng lượng. Trong sản xuất, các vật liệu đầu vào được kết hợp tạo ra sản phẩm và một phần sẽ chuyển thành chất thải do hiệu suất sử dụng vật liệu luôn <100%.

Thứ hai là dữ liệu đầu ra

Đầu ra trong sản xuất chính là sản phẩm và yếu tố phi sản xuất (còn gọi là chất thải, tổn thất vật liệu). Chất thải là yếu tố phản ánh hiệu suất sử dụng vật liệu trong cả quá trình sản xuất.

Trong khi sản xuất, cùng một lượng vật liệu đầu vào sử dụng, nếu lượng sản phẩm đầu ra càng nhiều thì hiệu quả khai thác vật liệu càng lớn, nói cách khác là tổn thất vật liệu càng ít. Qua đó, cần đo lường, tính toán sao cho tỷ lệ % vật liệu tổn thất càng thấp càng tốt.

Thứ ba là trung tâm chi phí

Bao gồm 1 hoặc nhiều công đoạn phụ thuộc vào số lượng các vật liệu thiệt hại được xác định ở đơn vị sản xuất. Các trung tâm được sử dụng để tính toán vật liệu trong đơn vị hiện vật và tiền tệ. Việc xác định trung tâm chi phí dựa vào thông tin quản lý sản xuất hiện có.

Thứ tư là cân bằng vật liệu

Trong MFCA, vật liệu đi vào và đi ra trung tâm chi phí phải cân bằng nhau. Các vật liệu bị mất hoặc tổn thất sau khi đi qua trung tâm chi phí sẽ giúp tổ chức xác định được ưu, nhược điểm của vật liệu, từ đó đưa ra các phương pháp cải thiện hiệu quả sản xuất hoặc thay thế bằng các vật liệu khác tối ưu hơn.

MFCA không chỉ là một phương pháp kế toán đơn thuần, mà là cách tiếp cận quản trị toàn diện, đặt trọng tâm vào dòng chảy của vật chất và năng lượng trong toàn bộ quá trình sản xuất. Khác với kế toán chi phí truyền thống vốn chủ yếu tập trung vào giá thành sản phẩm đầu ra, MFCA theo dõi chi tiết từng khâu từ nguyên liệu đầu vào, bán thành phẩm, sản phẩm hoàn thiện cho đến phế phẩm, chất thải và tổn thất. Điểm cốt lõi của MFCA là lượng hóa mọi hao hụt vật chất thành chi phí cụ thể, qua đó giúp doanh nghiệp nhận diện chính xác lãng phí, tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao năng suất một cách thực chất.

MFCA còn đóng vai trò là cầu nối giữa mục tiêu kinh tế và mục tiêu phát triển bền vững. Khi chi phí môi trường, chi phí xử lý chất thải và tổn thất tài nguyên được phản ánh rõ ràng trong hệ thống quản trị, doanh nghiệp có cơ sở khoa học để đưa ra các quyết định đầu tư, cải tiến công nghệ và đổi mới quy trình sản xuất theo hướng xanh và hiệu quả hơn.

Nhiều doanh nghiệp không ngừng đưa ra các phương pháp sản xuất để nâng cao chất lượng sản phẩm và tối ưu hoá chi phí sản xuất, trong đó có MFCA. Công ty CP Tập đoàn Tiên Sơn Thanh Hóa là ví dụ điển hình trong ứng dụng công nghệ mới để nâng cao năng suất. Doanh nghiệp đã đầu tư nhiều thiết bị tự động hóa như máy kiểm tra vải, máy tời vải, máy cuộn viền, máy trải vải, máy vẽ sơ đồ tự động, máy cắt tự động, máy may lập trình…Việc ứng dụng đồng bộ công nghệ mới vào quy trình sản xuất đã giúp doanh nghiệp tăng năng suất đáng kể.

Những thuận lợi để Công ty CP Tập đoàn Tiên Sơn Thanh Hóa triển khai MFCA

-  Doanh nghiệp có quy mô sản xuất lớn, với 13 nhà máy may xuất khẩu và hàng trăm dây chuyền may, tạo điều kiện thuận lợi để MFCA phát huy hiệu quả trong việc theo dõi và kiểm soát dòng vật chất.

- Chuỗi sản xuất may mặc tương đối hoàn chỉnh, nhiều công đoạn nối tiếp nhau, phù hợp với phương pháp MFCA trong việc nhận diện điểm phát sinh hao hụt nguyên phụ liệu và năng lượng.

-  Hệ thống quản lý sản xuất và kiểm soát nguyên vật liệu đã được hình thành, là nền tảng quan trọng để thu thập, phân tích dữ liệu dòng vật chất khi áp dụng MFCA.

- Ban lãnh đạo có định hướng đổi mới quản trị, coi nâng cao năng suất, tiết kiệm chi phí và phát triển bền vững là mục tiêu xuyên suốt trong chiến lược phát triển.

- Đội ngũ cán bộ kỹ thuật và quản lý sản xuất có kinh nghiệm thực tiễn, am hiểu dây chuyền công nghệ, giúp MFCA nhanh chóng được gắn với hoạt động sản xuất hằng ngày.

- Doanh nghiệp có áp lực và yêu cầu cao từ thị trường xuất khẩu, đối tác quốc tế lớn, tạo động lực mạnh mẽ để áp dụng các công cụ quản trị tiên tiến như MFCA.

Những khó khăn, thách thức đơn vị gặp phải khi triển khai MFCA

- Nhận thức về MFCA chưa đồng đều giữa các bộ phận, tư duy quản trị truyền thống vẫn còn phổ biến, khiến việc coi tổn thất vật chất là chi phí cần quản lý chưa thực sự sâu rộng.

- MFCA đòi hỏi dữ liệu chính xác, liên tục và liên thông, trong khi dữ liệu sản xuất, kế toán và môi trường hiện còn phân tán.

- Việc theo dõi chi tiết nguyên phụ liệu, năng lượng và phế thải ở từng công đoạn làm gia tăng khối lượng công việc cho bộ phận sản xuất và quản lý.

- Chi phí ban đầu cho đào tạo nhân sự, tư vấn và hoàn thiện hệ thống đo lường tạo áp lực nhất định trong ngắn hạn.

- MFCA cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều bộ phận, nếu triển khai thiếu đồng bộ sẽ khó phát huy hiệu quả tổng thể.

- Thách thức trong việc tích hợp MFCA vào chiến lược phát triển dài hạn, tránh triển khai theo kiểu thí điểm, rời rạc hoặc chỉ tập trung vào tiết kiệm chi phí ngắn hạn.

Công ty CP Tập đoàn Tiên Sơn Thanh Hoá có xuất phát điểm là một đơn vị hoạt động sản xuất kinh doanh nhỏ lẻ, chuyên hợp tác sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ xuất khẩu. Từ năm 2006 đến nay, Tiên Sơn Thanh Hóa bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ, mở rộng quy mô, đầu tư chiều sâu và từng bước khẳng định thương hiệu. Bước ngoặt chiến lược mang tính quyết định là lựa chọn ngành may công nghiệp xuất khẩu làm lĩnh vực sản xuất chủ lực. Đây cũng là hướng đi phù hợp với đặc thù kinh tế - xã hội của tỉnh Thanh Hóa, tạo ra nhiều việc làm bền vững cho lao động phổ thông, nhất là thanh niên nông thôn.

Đến nay, Tiên Sơn Thanh Hóa đã xây dựng 13 nhà máy may xuất khẩu, 2 khách sạn, 1 tòa nhà thương mại với tổng vốn đầu tư gần 3.000 tỷ đồng, tạo việc làm cho hơn 10.000 lao động, trong đó phần lớn là con em cựu chiến binh, gia đình chính sách, hộ nghèo. Đây là mô hình phát triển kinh tế tư nhân gắn với mục tiêu xã hội và trách nhiệm cộng đồng, thể hiện rõ triết lý “ly nông không ly hương”, đưa việc làm đến tận các địa bàn nông thôn, góp phần ổn định dân cư, thúc đẩy phát triển vùng. Thu nhập bình quân năm 2025 của người lao động đạt 11,6 triệu đồng/tháng. Đây là giá trị bền vững, thể hiện tinh thần “lấy người lao động làm trung tâm của sự phát triển”.

Sự lớn mạnh của Tiên Sơn Thanh Hóa trong 30 năm qua không chỉ là câu chuyện thành công của một doanh nghiệp, mà còn là minh chứng sinh động cho tư duy đổi mới, bản lĩnh thị trường và đóng góp thiết thực của khu vực kinh tế tư nhân đối với sự phát triển của tỉnh Thanh Hóa nói riêng và đất nước nói chung.

Quy trình sản xuất được rà soát, tối ưu giúp rút ngắn thời gian thao tác, hạn chế làm lại, cải thiện năng suất lao động và nâng cao hiệu quả vận hành của các dây chuyền may. Cùng với đó, chất lượng sản phẩm được duy trì ổn định, đáp ứng các yêu cầu khắt khe của các thương hiệu quốc tế, tạo nền tảng vững chắc để doanh nghiệp giữ vững đơn hàng và mở rộng hợp tác lâu dài.

Việc kiểm soát tốt hơn chi phí năng lượng, chi phí xử lý phế thải và các chi phí gián tiếp khác cũng giúp năng lực quản trị sản xuất được nâng lên, hỗ trợ ban lãnh đạo đưa ra quyết định điều hành kịp thời và hiệu quả. Quan trọng hơn, nâng cao năng suất tại Tiên Sơn Thanh Hóa không chỉ gắn với mục tiêu kinh tế, mà còn hướng tới sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm tác động môi trường và phát triển bền vững trong dài hạn.

Công ty đã luôn tập trung đổi mới công tác quản trị, điều hành, phát huy sáng kiến cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất chất lượng sản phẩm, mở rộng đối tác khách hàng và thị trường, tăng cường liên doanh, liên kết giữa các doanh nghiệp dệt may; đầu tư thêm máy móc, thiết bị công nghệ hiện đại để tăng năng suất lao động, phấn đấu hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu đề ra.

Có thể khẳng định, MFCA không chỉ là công cụ kế toán chi phí, mà là phương thức quản trị giúp doanh nghiệp nhìn rõ giá trị của từng nguồn lực. Với nền tảng thương hiệu uy tín, phát triển, quy mô sản xuất lớn và định hướng đổi mới bền vững, Công ty CP Tập đoàn Tiên Sơn Thanh Hóa đang đứng trước cơ hội lớn để MFCA trở thành “đòn bẩy” nâng cao năng suất, tối ưu tài nguyên và gia tăng sức cạnh tranh, qua đó khẳng định vị thế doanh nghiệp sản xuất chủ lực của tỉnh trên hành trình phát triển dài hạn, xanh và hiệu quả.

Đặng Chuyên