Kiểm soát ô nhiễm không khí Hà Nội: Cần những giải pháp đồng bộ hơn

Sáng 6/1, Báo Tiền Phong phối hợp với Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hà Nội, Sở Xây dựng TP. Hà Nội tổ chức Hội thảo Kiểm soát ô nhiễm không khí Hà Nội: Thách thức và Hành động.

Phát biểu khai mạc hội thảo, nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong nhìn nhận: "Trong nhiều năm qua, ô nhiễm không khí đã trở thành nỗi lo thường trực của người dân Hà Nội, trong đó có chính chúng ta".

Những ngày chỉ số chất lượng không khí ở mức xấu, rất xấu không còn là hiện tượng cá biệt mà trở nên thường xuyên hơn, nhất là vào mùa đông khi điều kiện thời tiết bất lợi. Ô nhiễm không khí khiến người dân đối mặt với nhiều rủi ro sức khoẻ, nhất là với trẻ nhỏ, người già, những người mắc các bệnh về hô hấp, tim mạch.

Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong 

Trước thực trạng ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng Chính phủ và Hội đồng Nhân dân TP Hà Nội liên tiếp ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm cải thiện chất lượng không khí, kiểm soát các nguồn phát thải và thúc đẩy mô hình phát triển đô thị xanh, bền vững.

Quyết định số 43/2025/QĐ-TTg ngày 28/11/2025 quy định lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe ô tô tham gia giao thông đường bộ, đặt ra lộ trình cụ thể về vấn đề kiểm định khí thải xe ô tô lưu hành, trong đó kiểm soát chặt chẽ hơn ở hai thành phố là Hà Nội và TPHCM.

Đặc biệt, ngày 26/11/2025, HĐND TP Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 57 về thực hiện vùng phát thải thấp trên địa bàn thành phố với lộ trình cụ thể và giải pháp đồng bộ hạn chế phát thải từ hoạt động giao thông, thúc đẩy giao thông xanh, giao thông công cộng.

Các chính sách trên tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc triển khai các giải pháp kiểm soát ô nhiễm không khí một cách đồng bộ, quyết liệt và thực chất hơn, đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức trong thực thi.

Những chính sách này cho thấy quyết tâm chính trị rõ ràng, song cũng đồng thời đặt ra thách thức lớn trong khâu thực thi, phối hợp liên ngành và thay đổi thói quen của toàn xã hội. Trong bối cảnh đó, chúng tôi cho rằng truyền thông giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Chia sẻ tại buổi hội thảo, Ông Trương Mạnh Tuấn, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trước thực trạng ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng tại nhiều đô thị và khu công nghiệp, Chính phủ đã ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045. Kế hoạch xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ và các nhóm giải pháp trọng tâm nhằm kiểm soát nguồn phát thải, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hướng tới phát triển bền vững.

Ông Trương Mạnh Tuấn, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường

Một trong những nhóm giải pháp trọng tâm của Kế hoạch là hoàn thiện thể chế, chính sách về quản lý chất lượng không khí. Theo đó, các quy định pháp luật sẽ được rà soát, sửa đổi và bổ sung theo hướng đồng bộ, nghiêm ngặt hơn, đặc biệt là việc ban hành nghị định xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường không khí, xác định rõ hành vi vi phạm và mức xử phạt, trong đó tập trung vào các hành vi đốt chất thải, phụ phẩm nông nghiệp trái quy định.

Cùng với đó, Kế hoạch đặt ra yêu cầu xây dựng và áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn khí thải chặt chẽ hơn đối với phương tiện giao thông, nhất là tại các đô thị lớn. Việc kiểm kê phát thải, rà soát hệ số phát thải và xây dựng lộ trình cung ứng nhiên liệu sạch, phù hợp với quy chuẩn quốc gia, cũng được xác định là nhiệm vụ quan trọng.

Ngoài ra, các chính sách ưu đãi về phí, lệ phí và tài chính sẽ được nghiên cứu, ban hành nhằm khuyến khích sử dụng phương tiện, sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trường; từng bước xây dựng tiêu chí và triển khai Chứng nhận Nhãn Sinh thái Việt Nam đối với lĩnh vực giao thông vận tải.

Trong khi đó, bà Lê Thanh Thủy - Phó trưởng Phòng Quản lý Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội nhấn mạnh các biện pháp dự kiến sẽ áp dụng trong vùng phát thải thấp tại Hà Nội. Trong đó, sẽ phát triển vận tải công cộng, xe thân thiện môi trường, không gian đi bộ, xe đạp, trạm năng lượng sạch. Xe không phát thải, xe xanh, xe cơ giới sử dụng năng lượng sạch được ưu tiên lưu thông. Bên cạnh đó, camera AI, hệ thống giám sát chất lượng không khí, phần mềm quản lý phương tiện, đường dây nóng cũng sẽ được triển khai.

Bà Lê Thanh Thủy - Phó trưởng Phòng Quản lý Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội

Từ góc độ giao thông đô thị, ông Khuất Việt Hùng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Hanoi Metro nhận định, Hà Nội đang chịu áp lực rất lớn khi phải đáp ứng nhu cầu đi lại của khoảng 12 triệu người dân, trong khi quỹ đất dành cho giao thông còn hạn chế. Việc duy trì số lượng lớn phương tiện cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch là không bền vững về lâu dài.

Theo ông Khuất Việt Hùng, vùng phát thải thấp được xem là “điểm kích hoạt” quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào xe cá nhân. Khi các tiêu chuẩn phát thải được siết chặt, người dân sẽ có xu hướng chuyển sang vận tải công cộng rõ rệt hơn. “Thực tiễn cho thấy, khi chế tài được áp dụng nghiêm minh, như việc bắt buộc đội mũ bảo hiểm hay xử lý vi phạm nồng độ cồn, thói quen giao thông của xã hội đã thay đổi. LEZ có thể gây bất tiện ban đầu, nhưng về lâu dài sẽ tạo nền tảng cho giao thông Thủ đô văn minh, an toàn và bền vững”, ông Hùng nhấn mạnh.

Theo PGS, TS. Vũ Ngọc Khiêm - Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Công nghệ giao thông vận tải chia sẻ: Trong tổng thể các giải pháp giảm phát thải cho Thủ đô Hà Nội, giao thông công cộng giữ vai trò then chốt. Tuy nhiên, phát triển giao thông công cộng không chỉ là bài toán về hạ tầng hay phương tiện, mà quan trọng hơn là làm thế nào để kết nối người dân với hệ thống đó một cách thuận tiện, hiệu quả và phù hợp với điều kiện sinh hoạt đô thị.

Các chuyên gia, các nhà khoa học chia sẻ về giải pháp về kiểm soát ô nhiễm không khí Hà Nội

Bài học từ thực tiễn quốc tế, nhất là tại Trung Quốc, cho thấy việc phát triển phương tiện giao thông kết nối nếu thiếu quy hoạch và cơ chế quản lý ngay từ đầu sẽ dẫn đến hệ lụy nghiêm trọng, như tình trạng tồn đọng, thải loại hàng loạt xe đạp và xe đạp điện. Vì vậy, phát triển phải đi đôi với quy hoạch và quy định chặt chẽ.

Trong định hướng lâu dài, việc lựa chọn phương tiện cần dựa trên nhu cầu thực tế của từng khu vực, gắn với mật độ dân cư và khoảng cách kết nối. Đồng thời, để triển khai bền vững, cần xây dựng bộ tiêu chí quản lý và kỹ thuật rõ ràng, từ vận hành, quản lý không gian đến tiêu chuẩn an toàn và tính năng kỹ thuật của phương tiện.

Mặt khác, mô hình vùng phát thải thấp đã được triển khai rất thành công tại châu Âu trong hơn một thập kỷ qua, trong khi tại khu vực Đông Nam Á, đây vẫn là một khái niệm tương đối mới. Chính vì vậy, việc tiếp cận kinh nghiệm quốc tế và tìm kiếm sự hỗ trợ kỹ thuật từ các đối tác có chuyên môn sâu là hết sức cần thiết. Nếu có quyết tâm chính trị đủ lớn và lựa chọn được cách làm phù hợp, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một hình mẫu về phát triển giao thông xanh trong khu vực.

Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật và chính sách, yếu tố con người giữ vai trò quyết định. Không thể chỉ dừng lại ở tuyên truyền theo nghĩa thông thường, mà cần đặt trọng tâm vào tuyên truyền gắn với nâng cao nhận thức, coi đây là một quá trình lâu dài và có chiều sâu.