Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII: Đổi mới để tôn vinh giá trị bền vững

Ảnh minh họa: Cổng Thông tin điện tử Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch 

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Giải thưởng Sách Quốc gia được tổ chức thường niên từ năm 2018 và ngày càng định hình vai trò là giải thưởng cấp quốc gia trong lĩnh vực xuất bản. Qua bảy mùa giải, sự kiện không chỉ tôn vinh các tác phẩm xuất sắc về tư tưởng, học thuật, khoa học và thẩm mỹ, mà còn góp phần định hướng bạn đọc, thúc đẩy văn hóa đọc và sự phát triển lành mạnh của ngành xuất bản.

Bước sang lần thứ VIII, Giải thưởng tiếp tục được tổ chức với tinh thần đổi mới và hoàn thiện thể chế. Trọng tâm của mùa giải năm nay là điều chỉnh cơ cấu, tiêu chí và phương thức xét chọn, nhằm mở rộng khả năng phát hiện và vinh danh những bộ sách, tác phẩm có giá trị thực tiễn cao, đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc điều chỉnh cơ cấu giải thưởng từ 5 mảng xuống còn 4 mảng. Hai mảng có nội dung tương đồng sách chính trị, kinh tế và sách khoa học xã hội, nhân văn được hợp nhất thành một mảng chung. Việc sắp xếp lại này giúp việc đánh giá tác phẩm trở nên toàn diện, liên ngành và sát với thực tiễn xuất bản hơn.

Bên cạnh đó, mảng sách khoa học được mở rộng, bổ sung nội dung về giáo dục và đổi mới sáng tạo. Sự điều chỉnh này phản ánh yêu cầu phát triển tri thức trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức, đồng thời tăng cơ hội lựa chọn các bộ sách có giá trị ứng dụng cao, gắn với thực tiễn phát triển đất nước.

Hệ thống tiêu chí chấm giải được rà soát và cụ thể hóa theo hướng minh bạch, rõ ràng. Cơ cấu điểm được điều chỉnh nhằm đề cao giá trị tư tưởng, học thuật và đóng góp thực tiễn của tác phẩm; nhấn mạnh tính phổ cập tri thức mới, đặc biệt ở các lĩnh vực giáo dục, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời tăng tỷ trọng đánh giá khả năng tiếp cận bạn đọc và mức độ lan tỏa trong xã hội.

Đối với sách dịch, Giải thưởng bổ sung tiêu chí riêng để bảo đảm sự công bằng và phù hợp với đặc thù loại hình. Việc hoàn thiện hệ thống tiêu chí không chỉ nâng cao chất lượng xét chọn mà còn tạo điều kiện để nhiều tác phẩm có ảnh hưởng tích cực trong đời sống học thuật và xã hội được tôn vinh xứng đáng.

Ngoài đề cử từ các nhà xuất bản, Giải thưởng tiếp tục mở rộng đối tượng tham gia giới thiệu tác phẩm, cho phép bạn đọc và cơ quan báo chí đề cử sách. Hạng mục “Sách được bạn đọc yêu thích” được duy trì, kết hợp chấm chuyên môn và bình chọn công khai, qua đó phản ánh tiếng nói của xã hội và phát hiện thêm nhiều tác phẩm có sức sống trong cộng đồng.

Đáng chú ý, đối với những tác phẩm được đề nghị trao giải cao, Ban Tổ chức phối hợp đơn vị công nghệ để tổng hợp, phân tích dữ liệu dư luận từ báo chí và các nền tảng truyền thông. Việc tham chiếu dữ liệu khách quan giúp Hội đồng có thêm cơ sở đánh giá, bảo đảm tính thận trọng và sự đồng thuận xã hội.

Theo Kế hoạch số 3878/KH-BVHTTDL ngày 4/8/2025 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, công tác tổ chức Giải thưởng lần thứ VIII được triển khai đồng bộ. Cục Xuất bản, In và Phát hành phối hợp với Hội Xuất bản Việt Nam tiếp nhận sách đề cử từ các nhà xuất bản, công ty liên kết, cơ quan báo chí và bạn đọc.

Mùa giải năm nay ghi nhận sự tham gia của 46/52 nhà xuất bản trên cả nước, với 397 tên sách và bộ sách (tương ứng 512 cuốn). So với mùa giải trước, số lượng tăng thêm 25 tên sách và bộ sách, tương đương 57 cuốn, cho thấy sự quan tâm và hưởng ứng tích cực của các đơn vị xuất bản.

Ở hạng mục “Sách được bạn đọc yêu thích”, hơn 150 cuốn sách được độc giả đề cử. Qua hai vòng sơ khảo và bình chọn, những tác phẩm tiêu biểu đã được trình Hội đồng Chung khảo xem xét.

Hội đồng Sơ khảo, Hội đồng Chung khảo và Hội đồng Giải thưởng quy tụ hơn 70 giáo sư, nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành và nhà quản lý giàu kinh nghiệm. Quy trình chấm giải được thực hiện qua nhiều vòng đánh giá độc lập, phản biện và bỏ phiếu kín, bảo đảm tính khách quan, chuyên môn và minh bạch.

Căn cứ kết quả bỏ phiếu, Cục Xuất bản, In và Phát hành cùng Hội Xuất bản Việt Nam đã tổng hợp, trình Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét trao giải cho 50 cuốn sách, bộ sách, gồm: 2 Giải A; 17 Giải B; 23 Giải C; 5 Giải Khuyến khích; 5 Giải “Sách được bạn đọc yêu thích” (trong đó có 2 cuốn đạt đồng thời 2 giải).

Lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII sẽ diễn ra lúc 20h ngày 8/3/2026 tại Trường quay S1, Đài Truyền hình Việt Nam, được truyền hình trực tiếp trên kênh VTV1 và các cơ quan báo chí, phát thanh – truyền hình Trung ương, địa phương. Sự kiện dự kiến có sự tham dự của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đại diện các cơ quan Trung ương, địa phương, tổ chức nghề nghiệp, cùng đông đảo tác giả, dịch giả, những người làm sách và bạn đọc.

Trong khuôn khổ chương trình, Ban Tổ chức phối hợp các nhà xuất bản tổ chức trưng bày, giới thiệu những bộ sách giá trị cao và các tác phẩm đạt giải qua các kỳ, tạo không gian kết nối giữa tác giả, nhà xuất bản và công chúng.

Với những điều chỉnh về cơ cấu và phương thức tổ chức, Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII không chỉ hướng tới nâng cao chất lượng xét chọn mà còn khẳng định vai trò của xuất bản trong phát triển văn hóa và con người Việt Nam, góp phần bồi đắp hệ giá trị quốc gia trong bối cảnh mới.