Đổi mới kiểm định chất lượng đại học: Hướng tới cải tiến liên tục và chuẩn quốc tế

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Thông tư số 20/2026/TT-BGDĐT về kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục đại học, đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng sau gần một thập kỷ áp dụng quy định cũ. Điểm nổi bật của thông tư lần này là cách tiếp cận hoàn toàn mới: không còn dừng lại ở việc “đạt chuẩn”, mà chuyển mạnh sang cải tiến chất lượng liên tục, tiệm cận các chuẩn mực khu vực và quốc tế, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của các trường đại học Việt Nam.

Thông tư được xây dựng trên cơ sở kế thừa các quy định hiện hành, đồng thời tham chiếu có chọn lọc các mô hình, tiêu chuẩn quốc tế, đặc biệt là bộ tiêu chuẩn của mạng lưới các trường đại học Đông Nam Á (AUN-QA). Đây được xem là bước đi cần thiết trong bối cảnh giáo dục đại học ngày càng hội nhập sâu rộng.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc tinh gọn hệ thống tiêu chuẩn đánh giá. Nếu trước đây kiểm định chất lượng gồm 25 tiêu chuẩn với 111 tiêu chí, thì nay được rút xuống còn 15 tiêu chuẩn và 60 tiêu chí. Các tiêu chuẩn mới được cấu trúc theo ba nhóm chính: Chiến lược – Hệ thống – Kết quả, giúp giảm sự trùng lặp, tập trung vào các yếu tố cốt lõi và phản ánh đầy đủ chu trình quản trị chất lượng của một cơ sở giáo dục đại học.

Không chỉ dừng lại ở việc tinh giản, phương thức đánh giá cũng được đổi mới theo hướng thực chất hơn. Thay vì nặng về kiểm tra hồ sơ, minh chứng như trước, hoạt động kiểm định sẽ tập trung vào cách hệ thống bảo đảm chất lượng được vận hành và hiệu quả thực tế mà cơ sở giáo dục đạt được. Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng quốc tế, khi chất lượng không còn được đo bằng “giấy tờ đạt chuẩn”, mà bằng kết quả vận hành và giá trị thực mang lại cho người học và xã hội.

Một điểm nhấn quan trọng khác là sự chuyển dịch từ kiểm định dựa trên “tuân thủ quy định” sang “cải tiến chất lượng liên tục”. Theo đó, chất lượng không chỉ được đánh giá ở mức đáp ứng các tiêu chuẩn tối thiểu, mà còn dựa trên mức độ hoàn thành các mục tiêu do chính cơ sở giáo dục đặt ra, phù hợp với quy định pháp luật và nhu cầu thực tiễn của xã hội.

Đổi mới kiểm định chất lượng đại học: Hướng tới cải tiến liên tục và chuẩn quốc tế

Thông tư quy định ba mức đánh giá gồm: đạt, đạt có điều kiện và không đạt. Trong đó, mức “đạt có điều kiện” được xem là điểm mới linh hoạt, cho phép các trường có thêm thời gian để khắc phục những tiêu chí còn hạn chế. Cách tiếp cận này vừa đảm bảo duy trì chuẩn chất lượng, vừa tạo dư địa cho các cơ sở giáo dục cải tiến và phát triển.

Yêu cầu minh bạch cũng được tăng cường khi các cơ sở giáo dục đại học phải công bố công khai báo cáo tự đánh giá và báo cáo đánh giá ngoài. Điều này không chỉ nâng cao trách nhiệm giải trình trước xã hội mà còn giúp người học và các bên liên quan có thêm kênh thông tin rõ ràng, tin cậy khi lựa chọn.

Đáng chú ý, thông tư nhấn mạnh vai trò của hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong (IQA), yêu cầu các trường xây dựng và vận hành dựa trên dữ liệu, gắn chặt với chiến lược phát triển. Đây là bước chuyển quan trọng từ mô hình phụ thuộc vào kiểm định bên ngoài sang quản trị chất lượng nội tại, góp phần hình thành văn hóa chất lượng trong toàn hệ thống giáo dục đại học.

Theo quy định mới, chu kỳ kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục đại học là 5 năm, với quy trình gồm ba bước: tự đánh giá, đánh giá ngoài và công nhận đạt chuẩn. Với những đổi mới mang tính hệ thống và tiệm cận thông lệ quốc tế, Thông tư 20/2026/TT-BGDĐT được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản trị đại học, thúc đẩy hội nhập quốc tế và cải thiện chất lượng nguồn nhân lực trong bối cảnh phát triển mới.