Chuyên gia: Hoàn thiện thể chế, nâng chuẩn quản trị là “chìa khóa” để kinh tế tư nhân trở thành trụ cột tăng trưởng

Dẫn dắt đổi mới sáng tạo và thúc đẩy năng suất

Sự thay đổi lớn nhất không nằm ở quy mô hay tốc độ phát triển, mà ở cách tiếp cận và định vị lại vai trò của khu vực kinh tế tư nhân. Hiện nay, Kinh tế tư nhân hiện đóng góp khoảng một nửa GDP, tạo ra phần lớn việc làm cho xã hội, song điều quan trọng hơn là đã dần trở thành lực lượng dẫn dắt đổi mới sáng tạo và thúc đẩy năng suất. 

Các khách mời tham gia phiên thảo luận

Đó là nhận định của các chuyên gia tại Hội thảo “Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc" do Tạp chí điện tử Kinh tế Chứng khoán Việt Nam và Hệ sinh thái truyền thông tài chính Người Quan Sát tổ chức vừa diễn ra mới đây tại Hà Nội.

Theo các chuyên gia, để kinh tế tư nhân thực sự bứt phá, cần một bước chuyển mang tính nền tảng về thể chế. Điều này không chỉ là sửa đổi các quy định cụ thể, mà là thay đổi tư duy quản lý theo hướng chuẩn hóa, minh bạch và tiệm cận thông lệ quốc tế. Một môi trường kinh doanh ổn định, dễ dự đoán và công bằng sẽ là “đường băng” giúp doanh nghiệp tư nhân cất cánh.

Ở góc độ chính sách, ông Phan Đức Hiếu – Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội – cho rằng quá trình phát triển kinh tế tư nhân tại Việt Nam là hành trình thay đổi sâu sắc về nhận thức. Nếu như năm 1986, kinh tế tư nhân mới được nhìn nhận trong nền kinh tế nhiều thành phần, thì đến nay đã được xác định là “một động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế.

Tiến sĩ Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội 

Theo ông Hiếu, điểm cốt lõi của Nghị quyết số 68-NQ/TW không nằm ở việc ban hành thêm chính sách, mà ở yêu cầu đổi mới cách xây dựng và tổ chức thực thi pháp luật. Trọng tâm là xóa bỏ cơ chế “xin – cho”, giảm chi phí tuân thủ, cắt giảm rào cản hành chính và thay đổi tư duy “không quản được thì cấm”. Đây là những vấn đề tồn tại nhiều năm, tác động trực tiếp tới chi phí kinh doanh và khả năng mở rộng quy mô của doanh nghiệp tư nhân.

Một điểm đáng chú ý là định hướng ưu tiên các biện pháp dân sự, kinh tế trong xử lý quan hệ kinh tế thay vì hình sự hóa. Đồng thời, chính sách mới cũng hướng tới xử lý các dự án tồn đọng kéo dài và chấm dứt tình trạng cơ quan nhà nước chậm thực hiện nghĩa vụ thanh toán với doanh nghiệp. Nếu thể chế là điều kiện mở đường, thì vốn là nguồn lực quyết định khả năng bứt phá của kinh tế tư nhân. Đây cũng là nội dung được nhiều chuyên gia và đại diện cơ quan quản lý nhấn mạnh tại hội thảo.

Bà Lê Thị Việt Nga – Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước – cho rằng việc phát triển đồng bộ thị trường vốn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững. Theo bà, thị trường vốn không chỉ là kênh huy động vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, chuẩn hóa quản trị và cải thiện năng lực cạnh tranh của khu vực tư nhân.

Bà Lê Thị Việt Nga – Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước

Đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết thị trường chứng khoán Việt Nam thời gian qua tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cả về quy mô và chất lượng. Giá trị vốn hóa thị trường cổ phiếu hiện tương đương khoảng 82% GDP; quy mô huy động vốn qua thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp năm 2025 đạt hơn 744.000 tỷ đồng, tăng gần 43% so với năm trước.

Theo bà Lê Thị Việt Nga, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới là phát triển đồng bộ các cấu phần của thị trường vốn nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân tiếp cận các kênh huy động vốn minh bạch, dài hạn và phù hợp hơn với nhu cầu mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đặc biệt, việc hệ thống công nghệ KRX chính thức vận hành và thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp được xem là bước tiến quan trọng giúp nâng chuẩn thị trường vốn theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế, cải thiện thanh khoản và thu hút dòng vốn dài hạn.

 Cần hình thành các doanh nghiệp lớn, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế

Ở góc độ doanh nghiệp và thị trường, ông Nguyễn Đức Thông – Tổng Giám đốc SSI – cho rằng nền kinh tế Việt Nam đang tồn tại một “nghịch lý vốn”: khu vực kinh tế tư nhân chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp, đóng góp 50–55% GDP và tạo ra khoảng 84–85% việc làm, nhưng lại tiếp cận rất hạn chế với thị trường vốn.

Ông Nguyễn Đức Thông – Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI

Theo Lãnh đạo SSI, Việt Nam hiện có khoảng 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động nhưng chỉ khoảng 1.600 doanh nghiệp niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán. Trong khi đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp dù có quy mô khoảng 1 triệu tỷ đồng nhưng chủ yếu tập trung ở nhóm ngân hàng và bất động sản.

Các chuyên gia cho rằng điều này cho thấy nút thắt không chỉ nằm ở phía cung vốn, mà còn ở năng lực hấp thụ vốn của doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp tư nhân vẫn thiếu tính minh bạch tài chính, hạn chế về quản trị rủi ro và chưa đáp ứng các chuẩn mực của thị trường vốn.

Đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhấn mạnh doanh nghiệp tư nhân muốn tiếp cận nguồn vốn dài hạn cần chuẩn hóa quản trị theo thông lệ quốc tế, nâng cao tính minh bạch và cải thiện chất lượng công bố thông tin. Trong khi đó, SSI cho rằng doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “tiếp cận vốn thụ động” sang chủ động xây dựng chiến lược huy động vốn dài hạn và nâng chuẩn quản trị để tham gia thị trường vốn.

Theo các chuyên gia, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp trong giai đoạn mới sẽ không còn nằm ở tăng trưởng theo chiều rộng mà ở khả năng đổi mới công nghệ, chất lượng quản trị và năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Đáng chú ý, nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng, để kinh tế tư nhân thực sự trở thành trụ cột, cần hình thành các doanh nghiệp lớn, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, điều này không thể đạt được nếu thiếu một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ, từ chính sách, nguồn lực đến thị trường. Nhìn tổng thể, con đường phát triển của kinh tế tư nhân trong giai đoạn tới không chỉ là mở rộng về lượng, mà quan trọng hơn là nâng cao về chất. Đó là quá trình chuẩn hóa toàn diện, từ thể chế, môi trường kinh doanh đến năng lực nội tại của doanh nghiệp.

Trong kỷ nguyên mới, khi cạnh tranh không còn dựa chủ yếu vào chi phí mà chuyển sang chất lượng và tiêu chuẩn, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam buộc phải thay đổi để thích ứng. Những doanh nghiệp biết tận dụng cơ hội, chủ động nâng chuẩn quản trị, đầu tư vào công nghệ và minh bạch hóa hoạt động sẽ là những đơn vị tiên phong, góp phần đưa kinh tế tư nhân trở thành trụ cột vững chắc của nền kinh tế.

Hành trình này đòi hỏi sự đồng hành từ cả phía Nhà nước và doanh nghiệp. Khi thể chế được hoàn thiện, chuẩn mực được thiết lập và nguồn lực được khơi thông, kinh tế tư nhân không chỉ phát triển mạnh mẽ hơn, mà còn đóng vai trò dẫn dắt, tạo nền tảng cho một nền kinh tế độc lập, tự chủ và bền vững trong dài hạn.