Cải cách thể chế, bám sát yêu cầu thực tiễn và xu thế phát triển công nghệ hiện nay

Theo ông Chu Thúc Đạt, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ), Luật Chuyển giao công nghệ (sửa đổi) hướng tới ba mục tiêu lớn, có tính bao trùm.

Hình minh họa

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý nhằm thúc đẩy hoạt động chuyển giao công nghệ theo hướng hiệu quả, đồng bộ, phù hợp với chủ trương phát triển kinh tế – xã hội và thông lệ quốc tế. Luật được thiết kế theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Thứ hai, luật đặt trọng tâm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển chuyển giao công nghệ nội sinh; tăng cường dòng chảy công nghệ giữa doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong nước với khu vực nước ngoài, qua đó nâng cao năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ của nền kinh tế.

Thứ ba, phát triển thị trường khoa học và công nghệ theo hướng hoạt động hiệu quả, minh bạch và chuyên nghiệp; tạo môi trường thuận lợi cho các giao dịch công nghệ và tài sản trí tuệ, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh quốc gia.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật là mở rộng khái niệm và cách tiếp cận về “công nghệ”. Theo đó, công nghệ không còn chỉ giới hạn ở máy móc, thiết bị, mà được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm tri thức, dữ liệu, thiết kế mô hình, thuật toán, phần mềm và các giải pháp số. Cách tiếp cận này phản ánh xu thế phát triển hiện nay, khi giá trị gia tăng ngày càng tập trung vào tài sản vô hình và các mô hình sáng tạo linh hoạt.

Luật cũng quy định rõ các hình thức chuyển giao công nghệ như chuyển giao tài liệu công nghệ, quy trình quản lý chất lượng, tiêu chuẩn và thông số kỹ thuật, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho các hoạt động chuyển giao trong thực tiễn.

Liên quan đến quyền sở hữu và quyền sử dụng công nghệ, Luật tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm xác lập và bảo vệ quyền theo pháp luật về sở hữu trí tuệ, khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, quản lý tài sản công, Bộ luật Dân sự và các điều ước quốc tế có liên quan. Theo đó, tổ chức, cá nhân có quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp công nghệ được phép thương mại hóa công nghệ, cũng như góp vốn bằng công nghệ vào các dự án đầu tư hoặc doanh nghiệp.

Đáng chú ý, Luật sửa đổi đã cải cách mạnh mẽ cơ chế quản lý rủi ro và thẩm định công nghệ. Theo quy định mới, việc thẩm định công nghệ chỉ áp dụng đối với các dự án sử dụng công nghệ hạn chế chuyển giao hoặc có nguy cơ tác động xấu đến môi trường, nhằm phòng ngừa rủi ro ngay từ giai đoạn phê duyệt dự án.

Điều 13 của Luật đã đơn giản hóa, cải cách thủ tục hành chính khi chỉ thực hiện thẩm định công nghệ một lần tại thời điểm phù hợp, thay vì hai lần như quy định của Luật năm 2017.

Cách tiếp cận này vừa bảo đảm yêu cầu quản lý rủi ro, vừa giảm đáng kể gánh nặng thủ tục cho nhà đầu tư, đồng thời tăng cường phân cấp thẩm định công nghệ cho địa phương, phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền hiện nay.

Bên cạnh đó, Luật quy định việc công bố công khai kết quả thẩm định và tăng cường cơ chế giám sát, hậu kiểm của cơ quan quản lý nhà nước. Hậu kiểm được chú trọng nhằm ngăn ngừa các rủi ro như nâng khống giá công nghệ, tiếp nhận công nghệ lạc hậu hoặc gây ô nhiễm môi trường, song vẫn bảo đảm không tạo rào cản đối với hoạt động đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp.

Luật cũng nhấn mạnh vai trò của các tổ chức trung gian. Các tổ chức môi giới, tư vấn, đánh giá công nghệ, thẩm định giá và kết nối cung – cầu công nghệ được quy định theo hướng hỗ trợ phát triển chuyên nghiệp, minh bạch hơn. Việc xây dựng và vận hành hiệu quả các sàn giao dịch khoa học và công nghệ, cùng với các cơ chế hỗ trợ đổi mới sáng tạo, được kỳ vọng sẽ khắc phục những điểm yếu kéo dài của hệ sinh thái trung gian, tạo nền tảng cho thị trường công nghệ vận hành thông suốt và bền vững.

Ngoài ra, Luật bổ sung các quy định về chuyển đổi số toàn diện trong quản lý nhà nước đối với hoạt động chuyển giao công nghệ, từ giám sát, thống kê đến công bố công khai thông tin. 

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ có hiệu lực từ ngày 1/4/2026; riêng một số quy định về thủ tục chấp thuận và cấp phép chuyển giao công nghệ có hiệu lực thi hành từ ngày Luật này được thông qua.