Giải pháp nền tảng để xây dựng hạ tầng chiến lược quốc gia
Việt Nam đặt mục tiêu có 1.500 chuyên gia, đào tạo 100.000 lượt nhân sự doanh nghiệp, hộ kinh doanh về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng đến năm 2030. Đây là các mục tiêu được nêu trong Đề án đào tạo phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng trong phạm vi cả nước đến năm 2030 và những năm tiếp theo, được Chính phủ phê duyệt ngày 3/7.
Lấy doanh nghiệp làm trung tâm, bám sát nhu cầu thị trường
Theo đề án, phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng được xác định là giải pháp nền tảng để xây dựng hạ tầng chất lượng quốc gia (National Quality Infrastructure - NQI), qua đó nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Hoạt động đào tạo sẽ lấy doanh nghiệp làm trung tâm, bám sát nhu cầu thị trường, đồng thời chú trọng trang bị kỹ năng ứng dụng công nghệ số và AI.
Đến năm 2030, đề án đặt mục tiêu hình thành mạng lưới cơ sở đào tạo, bồi dưỡng đồng bộ, hiện đại về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, trong đó bộ khung năng lực, khung tiêu chí đánh giá kết quả đào tạo, bồi dưỡng và hệ thống chương trình, tài liệu đào tạo, bồi dưỡng cốt lõi được hình thành trước năm 2028.
Về nguồn nhân lực, mục tiêu là đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng cho ít nhất 100.000 lượt nhân sự tại doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh. "Ưu tiên các ngành công nghệ cao, công nghệ chiến lược, trong đó phấn đấu 80% người học đạt chuẩn khung năng lực", đề án nêu.
Đề án cũng đưa ra mục tiêu xây dựng đội ngũ 1.500 chuyên gia có trình độ chuyên sâu về các thành phần của hạ tầng chất lượng quốc gia, trong đó ít nhất 300 chuyên gia được đào tạo để đủ năng lực tham gia hoạt động của các tổ chức tiêu chuẩn hóa, đo lường và đánh giá sự phù hợp ở cấp quốc tế. Bên cạnh đó, dự kiến khoảng 20.000 lượt công chức, viên chức và người lao động trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng sẽ được nâng cao năng lực nghiệp vụ.
Để đạt những điều trên, đề án đưa ra nhiều nhóm giải pháp, trong đó có hoàn thiện cơ chế, chính sách; xây dựng khung năng lực và chương trình đào tạo thống nhất; đào tạo đội ngũ chuyên gia, giảng viên nòng cốt; tăng cường hợp tác quốc tế và đẩy mạnh đào tạo tại doanh nghiệp. Việc đào tạo sẽ ưu tiên các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược và những dự án trọng điểm quốc gia như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân, quốc phòng, an ninh.
Về vấn đề nhân lực cho ngành, ThS Nguyễn Thu Hà, Phó giám đốc Trung tâm Đào tạo nghiệp vụ Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, đánh giá đội ngũ nhân lực của ngành thời gian qua có nhiều đóng góp cả ở phạm vi trong nước và quốc tế, nhưng trước yêu cầu phát triển mới cũng bộc lộ những hạn chế. Các vấn đề được bà Hà nhắc đến như năng lực giữa các nhóm nhân lực chưa đồng đều, hoạt động đào tạo còn phân tán, chương trình, tài liệu chưa thật sự thống nhất, và chưa có khung năng lực chung.
"Trong bối cảnh mới, nhân lực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng cần vững chuyên môn, cũng như phải biết phân tích dữ liệu, quản trị rủi ro, ứng dụng công nghệ số, am hiểu thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp xử lý những bài toán thực tiễn", bà Hà nói.
Bà đánh giá đề án mới sẽ là khuôn khổ để phát triển nguồn nhân lực cho toàn bộ hệ sinh thái tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng: từ cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức kỹ thuật, cơ sở đào tạo đến doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và người học. "Cách tiếp cận này cho thấy phát triển nhân lực không phải nhiệm vụ riêng của một cơ quan hay một ngành hẹp mà là yêu cầu chung của nền kinh tế trong tiến trình nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh", bà cho hay.
Đề án cũng khuyến khích đổi mới phương thức đào tạo theo hướng kết hợp trực tiếp và trực tuyến, ứng dụng AI trong thiết kế nội dung, giảng dạy và đánh giá kết quả học tập, nghiên cứu đưa công nghệ thực tế ảo và thực tế tăng cường vào đào tạo thực hành. Bên cạnh đó, doanh nghiệp xuất khẩu sẽ được đào tạo về các yêu cầu kỹ thuật mới như Hộ chiếu số sản phẩm (Digital Product Passport), Cơ chế điều chỉnh carbon qua biên giới (CBAM) và các tiêu chuẩn ESG nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế.
Sau năm 2030, đề án hướng tới xây dựng đội ngũ nhân lực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng có trình độ ngang tầm các nước phát triển; hình thành hệ sinh thái đào tạo số ứng dụng toàn diện AI và công nghệ mới; đồng thời thúc đẩy công nhận rộng rãi năng lực chuyên môn của chuyên gia Việt Nam ở khu vực và quốc tế.
Hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng và hội nhập quốc tế
Theo ông Lê Minh Tâm, Giám đốc Trung tâm Đào tạo Nghiệp vụ Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, trong nhiều năm qua, đội ngũ nhân lực trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng đã từng bước hình thành tại các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức kỹ thuật, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và các tổ chức đánh giá sự phù hợp.
Đóng góp tích cực vào công tác xây dựng tiêu chuẩn, quản lý đo lường
Lực lượng này đã đóng góp tích cực vào công tác xây dựng tiêu chuẩn, quản lý đo lường, kiểm soát chất lượng sản phẩm, hàng hóa cũng như hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng và hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, nhiều hạn chế đã bộc lộ. Năng lực giữa các nhóm nhân lực chưa đồng đều; hoạt động đào tạo còn phân tán; chương trình, tài liệu chưa thống nhất; đặc biệt chưa có khung năng lực chung để xác định yêu cầu đối với từng vị trí việc làm và đánh giá kết quả sau đào tạo. Đội ngũ chuyên gia có trình độ chuyên sâu, đủ khả năng tham gia hoạt động tiêu chuẩn hóa, đo lường và đánh giá sự phù hợp ở cấp khu vực và quốc tế vẫn còn thiếu.
Theo đánh giá, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực ngày càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, phương thức quản lý nhà nước tiếp tục đổi mới và doanh nghiệp phải thích ứng với các yêu cầu ngày càng cao về chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, hộ chiếu số sản phẩm cũng như các hàng rào kỹ thuật trong thương mại quốc tế.
Đối với khu vực quản lý nhà nước, Đề án góp phần nâng cao năng lực đội ngũ trực tiếp tham mưu, xây dựng chính sách, thanh tra, kiểm tra, tổ chức thực thi pháp luật và hướng dẫn chuyên môn về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng. Đây là lực lượng giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm hệ thống quy định được triển khai thống nhất, minh bạch và phù hợp với yêu cầu quản trị hiện đại.
Đối với doanh nghiệp, việc nâng cao năng lực về tiêu chuẩn, đo lường, quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận và đánh giá sự phù hợp sẽ giúp kiểm soát tốt hơn quá trình sản xuất, giảm rủi ro, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường trong nước cũng như quốc tế. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, năng lực về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng ngày càng trở thành một bộ phận cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Đối với các cơ sở giáo dục và người học, Đề án mở ra hướng tiếp cận mới khi thúc đẩy đưa kiến thức về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng vào chương trình đào tạo chính quy, đặc biệt ở các ngành kỹ thuật, công nghệ, kinh tế, quản trị, sản xuất và thương mại.
Việc trang bị kiến thức nền ngay từ nhà trường sẽ giúp sinh viên, học viên thích ứng nhanh hơn với yêu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động. Một nội dung quan trọng khác của Đề án là phát triển đội ngũ chuyên gia có khả năng tham gia sâu hơn vào các hoạt động tiêu chuẩn hóa quốc tế.
Có thể thấy, Quyết định số 1202/QĐ-TTg không chỉ hướng tới đào tạo nguồn nhân lực cho một lĩnh vực chuyên môn mà còn tạo khuôn khổ phát triển nhân lực cho toàn bộ hệ sinh thái tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, từ cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức kỹ thuật, cơ sở đào tạo đến doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và người học.