Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo Thông tư ban hành quy chế Giải thưởng Tạ Quang Bửu, trong đó đề xuất tiêu chuẩn chặt chẽ hơn về công bố khoa học, điều kiện xét tặng và quy trình tổ chức, nhằm nâng cao uy tín của giải thưởng trong hệ sinh thái khoa học và đổi mới sáng tạo.
Theo dự thảo, Giải thưởng Tạ Quang Bửu là giải thưởng cấp Bộ, được tổ chức định kỳ hai năm một lần, hướng tới mục tiêu khích lệ và tôn vinh các nhà khoa học có thành tựu nghiên cứu nổi bật, đóng góp thiết thực cho sự phát triển của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, qua đó phục vụ tăng trưởng kinh tế - xã hội. Lễ trao giải dự kiến diễn ra trong chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam (18/5).
Đề xuất siết tiêu chuẩn công bố khoa học trong Giải thưởng Tạ Quang Bửu
Phạm vi xét tặng bao trùm sáu lĩnh vực: khoa học tự nhiên; khoa học kỹ thuật và công nghệ; khoa học y, dược; khoa học nông nghiệp; khoa học xã hội; khoa học nhân văn. Ở mỗi lĩnh vực, tối đa một Giải thưởng chính và một Giải thưởng dành cho nhà khoa học trẻ (dưới 35 tuổi tại thời điểm kết thúc nhận hồ sơ) sẽ được trao.
Dự thảo cũng quy định rõ mức thưởng: Giải thưởng chính tương đương 100 lần mức lương cơ sở, trong khi giải dành cho nhà khoa học trẻ là 50 lần mức lương cơ sở. Cách tiếp cận này nhằm vừa ghi nhận các thành tựu đỉnh cao, vừa tạo động lực cho lực lượng nghiên cứu trẻ.
Về điều kiện xét tặng, dự thảo nhấn mạnh tiêu chí cốt lõi là chất lượng và tính xác thực của kết quả nghiên cứu. Nhà khoa học tham gia phải có hồ sơ hợp lệ theo quy định, đồng thời công trình nghiên cứu đáp ứng các yêu cầu: được thực hiện tại Việt Nam; có kết quả công bố dưới dạng bài báo trên tạp chí khoa học quốc tế hoặc sách chuyên khảo do nhà xuất bản quốc tế phát hành (đối với lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn). Thời điểm công bố/xuất bản được tính trong khoảng từ một đến không quá năm năm trước khi kết thúc nhận hồ sơ.
Một điểm đáng chú ý là quy định loại trừ các công trình đã từng được trao thưởng ở các giải khoa học và công nghệ khác, nhằm bảo đảm tính độc lập và giá trị riêng của Giải thưởng Tạ Quang Bửu. Với các đề tài sử dụng ngân sách nhà nước, kết quả nghiên cứu phải được đăng ký, lưu giữ theo quy định pháp luật sau khi nhiệm vụ khoa học và công nghệ kết thúc.
Bên cạnh đó, cá nhân được xét tặng phải có đóng góp quan trọng vào công trình nghiên cứu; mỗi nhà khoa học chỉ được đề cử hoặc tự ứng cử một lần trong mỗi kỳ xét tặng; đồng thời không vi phạm các hành vi bị cấm theo quy định của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025.
Về quy trình tổ chức, dự thảo thiết kế lộ trình rõ ràng từ khâu công bố kế hoạch đến xét duyệt và công bố kết quả. Kế hoạch xét tặng sẽ được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Khoa học và Công nghệ và Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia, trong đó nêu cụ thể trình tự, thủ tục và thời hạn nộp hồ sơ. Thời gian tiếp nhận hồ sơ kéo dài 3 tháng kể từ ngày công bố kế hoạch.
Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia là đơn vị đầu mối tiếp nhận, rà soát và phân loại hồ sơ. Trường hợp hồ sơ không hợp lệ, tổ chức, cá nhân đề cử sẽ được thông báo trong vòng 7 ngày làm việc sau khi kết thúc nhận hồ sơ để kịp thời xử lý.
Sau khi Hội đồng xét tặng hoàn tất đánh giá, Ban Tổ chức sẽ hoàn thiện hồ sơ trình Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ quyết định trao giải trong thời hạn 15 ngày.
Thông tin về các nhà khoa học được trao Giải thưởng sẽ được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Khoa học và Công nghệ và Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia trong thời hạn 7 ngày làm việc kể từ ngày Bộ trưởng ký quyết định. Thông tin về các nhà khoa học được đề cử nhưng không đoạt Giải thưởng không được công bố.
Hiện dự thảo đang được Bộ Khoa học và Công nghệ lấy ý kiến rộng rãi trên Cổng thông tin điện tử của Bộ, trước khi hoàn thiện và ban hành chính thức.