Mới đây tại hội nghị hướng dẫn, tập huấn nghiệp vụ xây dựng tiêu chuẩn quốc gia và quy chuẩn quốc gia do Bộ Công Thương tổ chức, đại diện Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Cục ĐCK) cho biết, căn cứ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và Chỉ thị số 38-CT/TW của Ban Bí thư về đẩy mạnh công tác tiêu chuẩn đo lường chất lượng đến năm 2030 và những năm tiếp theo, được cụ thể hóa bởi Kế hoạch của Bộ Công Thương tại Quyết định số 1583/QĐ-BCT ngày 4/6/2025, Bộ Công Thương đã giao nhiệm vụ cho Cục ĐCK chủ trì, phối hợp các đơn vị thuộc Bộ tập trung một số nhiệm vụ trọng tâm.
Cụ thể, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật gồm: Xây dựng thông tư thay thế Thông tư số 46/2014/TT-BCT ngày 3/12/2014 của Bộ trưởng Bộ Công Thương quy định về hoạt động xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn quốc gia và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia của Bộ Công Thương, theo hướng phân cấp phân quyền, trong đó: quy định rõ, cụ thể trách nhiệm của từng đơn vị thuộc Bộ trong việc xây dựng, trình ban hành QCVN đối với nhóm sản phẩm hàng hóa, quá trình, dịch vụ thuộc lĩnh vực quản lý của mình.
Đẩy mạnh xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong ngành công thương
Cùng với đó, quy định rõ trách nhiệm của Cục ĐCK với vai trò là đơn vị thẩm định hồ sơ dự thảo QCVN phù hợp quy định mới tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật.
Do mức độ phức tạp, tính kỹ thuật cao, gắn với quản lý chuyên ngành, việc phân cấp phân quyền và phân định rõ trách nhiệm nêu trên nhằm đảm bảo tính thống nhất, chủ động và hiệu quả trong công tác xây dựng QCVN phục vụ quản lý ngành, lĩnh vực của các vụ, cục; đồng thời, đảm bảo tính khách quan, độc lập của đơn vị thẩm định là Cục ĐCK; tránh một đơn vị vừa chủ trì xây dựng dự thảo QCVN, vừa thẩm định dự thảo QCVN sẽ không phù hợp về chức năng, nhiệm vụ.
Cục ĐCK cho hay, căn cứ chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước, các cục, vụ chủ trì việc rà soát các QCVN thuộc lĩnh vực quản lý trên cơ sở danh mục QCVN của Bộ Công Thương đã ban hành đến nay; đồng thời, căn cứ các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, các văn bản chỉ đạo của cấp có thẩm quyền và tình hình thực tiễn sản xuất, kinh doanh, các vụ, cục đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc xây dựng mới QCVN theo hướng:
Một là, xây dựng và ban hành QCVN để quy định các mức giới hạn của đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý mà sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, quá trình, môi trường và đối tượng khác của hoạt động kinh tế phải tuân thủ để đảm bảo an toàn, vệ sinh, sức khỏe con người, môi trường, lợi ích quốc gia, quyền lợi người tiêu dùng; hạn chế ban hành Thông tư để quy định các yêu cầu kỹ thuật thuộc nội hàm của QCVN để tránh chồng chéo, sửa đổi nhiều văn bản khi có sự thay đổi và đảm bảo phù hợp nguyên tắc xây dựng QCVN.
Hai là, các QCVN phải được xây dựng dựa trên các TCVN, TCQT, TCKV, TCNN tiên tiến, đảm bảo tính hài hòa hóa và không tạo rào cản kỹ thuật đối với thương mại, không hạn chế sản xuất, kinh doanh.
Ba là, các QCVN được ban hành theo nhóm sản phẩm, hàng hóa có chung đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý; hạn chế ban hành QCVN cho các sản phẩm riêng lẻ và trên nguyên tắc một sản phẩm/nhóm sản phẩm được điều chỉnh bởi một QCVN.
Bốn là, QCVN có thể quy định biện pháp quản lý khác theo pháp luật chuyên ngành hoặc quy định biện pháp công bố hợp quy để tránh một sản phẩm phải thực hiện quá nhiều thủ tục, biện pháp quản lý gây tăng chi phí tuân thủ.
Về TCVN, theo Cục ĐCK, hiện nay, hệ thống các tiêu chuẩn ngành trước đây được ban hành từ lâu cần được hệ thống hóa, rà soát lại để bãi bỏ hoặc chuyển đổi thành TCVN hoặc QCVN. Đồng thời, nhiều văn bản chỉ đạo của cấp có thẩm quyền đã giao cho Bộ Công Thương chủ trì, xây dựng các TCVN cho ngành, lĩnh vực.
Vì vậy, việc rà soát tổng thể hệ thống TCVN trong các lĩnh vực chủ chốt thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Công Thương là việc rất cần thiết.
Việc rà soát này cần được giao cho các tổ chức khoa học, công nghệ thuộc Bộ là các viện nghiên cứu phối hợp Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam thuộc Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, các tập đoàn, tổng công ty thuộc Bộ và các bên liên quan.
Trên cơ sở kết quả rà soát, đề xuất được danh mục TCVN cần xây dựng, soát xét, sửa đổi trong giai đoạn tới. Trong đó tập trung: Nghiên cứu, rà soát và đánh giá hiện trạng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật để đề xuất danh mục và lộ trình xây dựng TCVN, QCVN đối với các nhóm lĩnh vực quan trọng như: hóa chất, điện lực, công nghiệp, an toàn, môi trường, dầu khí và than.
Việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý chuyên ngành mà còn tạo nền tảng quan trọng để thúc đẩy sản xuất, kinh doanh phát triển bền vững, nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo vệ người tiêu dùng và hội nhập sâu rộng với thị trường quốc tế.