Truy xuất nguồn gốc: Nâng chuẩn quản trị cho doanh nghiệp Việt

Trong xu thế hội nhập sâu rộng, truy xuất nguồn gốc đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nhiều ngành hàng xuất khẩu của Việt Nam. Không chỉ các mặt hàng nông sản hay thực phẩm, ngày càng nhiều nhóm sản phẩm phải đáp ứng yêu cầu truy xuất rõ ràng để có thể lưu thông tại thị trường quốc tế.

Theo đánh giá của Bộ Công Thương, Việt Nam hiện nằm trong nhóm 20 nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới. Điều này đồng nghĩa với việc hàng hóa Việt Nam phải đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu. Trong đó, truy xuất nguồn gốc đóng vai trò quan trọng trong việc xác định xuất xứ nguyên liệu, quá trình sản xuất cũng như chuỗi lưu thông của sản phẩm.

Truy xuất nguồn gốc là “giấy thông hành” của hàng hóa xuất khẩu. (Ảnh minh họa)

Nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới cũng đưa ra các yêu cầu chặt chẽ về truy xuất nguồn gốc. Chẳng hạn, Hiệp định CPTPP quy định sản phẩm dệt may muốn được hưởng ưu đãi thuế quan phải sử dụng sợi và vải sản xuất trong nội khối. Điều này buộc doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống quản lý và truy xuất minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, việc triển khai truy xuất nguồn gốc trong thực tế vẫn gặp không ít khó khăn. Đối với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, chi phí đầu tư hệ thống công nghệ và xây dựng cơ sở dữ liệu còn khá lớn. Bên cạnh đó, việc chia sẻ thông tin trong chuỗi cung ứng đôi khi khiến doanh nghiệp lo ngại về vấn đề bảo mật dữ liệu kinh doanh.

Các chuyên gia cho rằng để hệ thống truy xuất nguồn gốc phát huy hiệu quả, cần sự kết nối đồng bộ giữa cơ sở dữ liệu của doanh nghiệp với cổng thông tin truy xuất nguồn gốc quốc gia. Đồng thời, việc ứng dụng các công nghệ số như blockchain, nhật ký điện tử hay mã QR sẽ giúp tự động hóa quá trình quản lý chuỗi cung ứng, nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của thông tin sản phẩm.

Song song với việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, nhiều địa phương và doanh nghiệp cũng đang thúc đẩy áp dụng các tiêu chuẩn quản lý quốc tế nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Tại Khánh Hòa, chương trình quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất chất lượng giai đoạn 2026 - 2030 đặt mục tiêu hỗ trợ ít nhất 70 doanh nghiệp áp dụng các hệ thống quản lý tiên tiến và công cụ cải tiến năng suất. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực quản trị và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp địa phương.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc khuyến khích doanh nghiệp áp dụng bộ tiêu chuẩn ISO 56000 về quản lý đổi mới sáng tạo. Bộ tiêu chuẩn này cung cấp khung hướng dẫn giúp doanh nghiệp xây dựng hệ thống quản lý đổi mới một cách bài bản, từ việc quản lý ý tưởng, tổ chức nguồn lực đến đánh giá hiệu quả sáng kiến.

Bên cạnh ISO 56000, nhiều tiêu chuẩn quản lý quốc tế khác cũng được khuyến khích áp dụng rộng rãi. Hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO 9001 giúp doanh nghiệp kiểm soát quy trình sản xuất và cải tiến liên tục chất lượng sản phẩm. Tiêu chuẩn ISO 14001 hỗ trợ doanh nghiệp quản lý tác động môi trường trong hoạt động sản xuất, trong khi ISO 22000 giúp bảo đảm an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Khi các hệ thống quản lý này được tích hợp với nền tảng truy xuất nguồn gốc và dữ liệu số, doanh nghiệp có thể theo dõi toàn bộ vòng đời sản phẩm từ nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất cho đến khâu phân phối. Nhờ đó, khả năng kiểm soát rủi ro được nâng cao, đồng thời tạo nền tảng cho việc cải tiến năng suất và chất lượng sản phẩm.

Theo kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Khánh Hòa, năng suất lao động giai đoạn 2026 – 2030 dự kiến tăng bình quân khoảng 11% mỗi năm. Trong đó, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) được kỳ vọng đạt trên 55% vào tăng trưởng GRDP. Các hệ thống quản lý tiên tiến cùng nền tảng truy xuất nguồn gốc được xem là công cụ quan trọng để đạt được mục tiêu này.

Cùng với việc ứng dụng công nghệ và tiêu chuẩn quản lý quốc tế, Việt Nam cũng đang từng bước hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động truy xuất nguồn gốc. Theo quy định mới của Bộ Công Thương về truy xuất nguồn gốc thực phẩm, các cơ sở sản xuất phải thực hiện nguyên tắc “một bước trước - một bước sau”. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp phải xác định được nguồn cung cấp nguyên liệu ở công đoạn trước và đơn vị tiếp nhận sản phẩm ở công đoạn tiếp theo trong chuỗi cung ứng.

Các doanh nghiệp cũng phải xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc bao gồm thông tin về nguyên liệu, quy trình sản xuất, kết quả kiểm nghiệm, cũng như quá trình lưu thông và phân phối sản phẩm. Những dữ liệu này cần được lưu trữ đầy đủ và sẵn sàng cung cấp cho cơ quan quản lý khi cần thiết.

Trong trường hợp phát hiện sản phẩm không bảo đảm an toàn hoặc có dấu hiệu vi phạm, doanh nghiệp phải nhanh chóng truy xuất lô hàng liên quan, xác định nguyên nhân và thực hiện biện pháp thu hồi sản phẩm nếu cần thiết. Quy định này được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý thị trường, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người tiêu dùng.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng coi trọng tính minh bạch và khả năng truy vết, truy xuất nguồn gốc không còn là lựa chọn mà trở thành yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp. Khi được triển khai đồng bộ với các hệ thống quản lý tiên tiến như ISO 56000, ISO 9001 hay ISO 22000, truy xuất nguồn gốc sẽ giúp doanh nghiệp kiểm soát chất lượng sản phẩm, nâng cao năng suất và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế. Đây cũng là nền tảng quan trọng để hàng hóa Việt Nam xây dựng uy tín, gia tăng giá trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.