Khoa học công nghệ mở đường cho tăng trưởng năng suất mới

Tại Khánh Hòa, ngày 23/1/2026, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 1463 về tổng thể nâng cao năng suất, chất lượng giai đoạn 2026 - 2030. Theo định hướng này, nâng cao năng suất phải dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; lấy doanh nghiệp làm trung tâm và phát triển bền vững làm mục tiêu. Điểm mới của kế hoạch là chuyển từ tư duy “hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng công cụ quản lý chất lượng” sang “xây dựng hệ sinh thái năng suất, chất lượng” của địa phương.

Không chỉ dừng ở cải tiến quy trình sản xuất hay áp dụng hệ thống quản lý chất lượng, Khánh Hòa đang mở rộng hoạt động nâng cao năng suất sang quản trị dữ liệu, sản xuất thông minh, đổi mới sáng tạo, kinh tế tuần hoàn và nâng cao khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo mục tiêu đề ra, tỉnh phấn đấu tốc độ tăng năng suất lao động bình quân khoảng 11%/năm trong giai đoạn 2026 - 2030; tỷ trọng đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào GRDP đạt trên 55% mỗi năm; đồng thời hỗ trợ tối thiểu 70 doanh nghiệp triển khai các giải pháp nâng cao năng suất, chất lượng đến năm 2030.

Khánh Hòa đang hướng tới xây dựng “hệ sinh thái năng suất số” thông qua các cơ chế thử nghiệm đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ mới. Tiến sĩ Phạm Thị Hồng Phượng, Giám đốc Trung tâm Đổi mới xanh thuộc Viện Nghiên cứu Ứng dụng và Đổi mới sáng tạo doanh nghiệp, đề xuất tỉnh cần xây dựng “chỉ số năng suất số”, thiết lập cơ chế sandbox cho đổi mới sáng tạo, hình thành quỹ hỗ trợ đổi mới công nghệ địa phương và thúc đẩy hợp tác công - tư nhằm hướng tới sản xuất thông minh, dịch vụ thông minh.

Nâng cao năng suất dựa trên khoa học, công nghệ.

Trong khi đó, Quảng Ninh đang cho thấy rõ hiệu quả của mô hình tăng trưởng dựa trên công nghệ và dữ liệu số. Năm 2025, Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) của tỉnh xếp thứ 3/34 tỉnh, thành phố, chỉ sau Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Đây được xem là thước đo phản ánh năng lực hấp thụ công nghệ, chất lượng hạ tầng đổi mới sáng tạo và khả năng điều hành của nền kinh tế địa phương.

Đáng chú ý, tỷ lệ đóng góp của TFP vào GRDP của Quảng Ninh giai đoạn 2021 - 2025 đạt bình quân trên 51%, riêng năm 2025 đạt trên 62%. Theo đánh giá, đây là chỉ số phản ánh chất lượng tăng trưởng khi nền kinh tế không còn phụ thuộc chủ yếu vào vốn và lao động truyền thống mà dựa nhiều hơn vào công nghệ, đổi mới quản trị và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Song song với đó, tỷ trọng giá trị sản phẩm công nghệ cao và sản phẩm ứng dụng công nghệ cao tại Quảng Ninh năm 2025 đạt gần 50%; tỷ trọng sản phẩm công nghiệp công nghệ cao trong ngành chế biến chế tạo đạt trên 19%. Tỉnh cũng đã thu hút khoảng 2,01 tỷ USD vốn FDI vào lĩnh vực sản xuất công nghệ cao với sự hiện diện của nhiều tập đoàn lớn như Foxconn, Jinko Solar, Gokin Solar hay Lite-On.

Theo các chuyên gia, một trong những yếu tố then chốt để nâng cao năng suất hiện nay là xây dựng hạ tầng số và hệ sinh thái dữ liệu đồng bộ. Tại Quảng Ninh, tỷ lệ phủ sóng 5G theo dân số đã đạt khoảng 94%, cao gấp hơn 2 lần mức bình quân cả nước vào cuối năm 2025. Địa phương này cũng hoàn thành xóa 100% vùng lõm sóng, triển khai gần 5.830 trạm BTS, trong đó có 677 trạm 5G; tỷ lệ hộ gia đình sử dụng internet cáp quang đạt gần 98%.

Không chỉ đầu tư hạ tầng viễn thông, Quảng Ninh còn là một trong bốn địa phương được Trung ương lựa chọn xây dựng mô hình tỉnh kiểu mẫu về dữ liệu. Đến nay, tỉnh đã số hóa trên 1 triệu dữ liệu hộ tịch, triển khai 100% học bạ điện tử và tạo lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho khoảng 97% dân số.

Sự hiện diện của nhiều tập đoàn lớn tại Quảng Ninh từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp công nghệ mới gắn với điện tử, năng lượng xanh và sản xuất thông minh.

Ngoài ra, nhiều giải pháp về truy xuất nguồn gốc, blockchain và AI cũng được đề xuất nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Theo ông Phạm Văn Quân, Tổng Giám đốc Checkee, khi dữ liệu sản phẩm, vùng nguyên liệu và chuỗi cung ứng được chuẩn hóa, địa phương sẽ có thêm công cụ để phát triển thương hiệu, thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Thực tế cho thấy, khoa học công nghệ hiện không còn là lựa chọn mang tính bổ trợ mà đang trở thành điều kiện sống còn để nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh địa phương. Từ chuyển đổi số, dữ liệu lớn, AI đến sản xuất thông minh và kinh tế xanh, các địa phương đi trước đang từng bước tạo ra nền tảng tăng trưởng mới dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo. Nếu được triển khai đồng bộ, đây sẽ là động lực quan trọng giúp kinh tế địa phương chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa trên chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng cao.