Công nghệ AI và bài toán bảo vệ dữ liệu tài chính: Nền tảng cho chất lượng sống số

Ông Hoàng Anh Minh, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, Tổng Biên tập Tạp chí Đầu tư Tài chính cho biết, an toàn dữ liệu không phải là điểm đến mà là một hành trình liên tục. 

Ông Hoàng Anh Minh, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam

Để đối phó với AI độc hại, giải pháp không chỉ nằm ở công nghệ đơn thuần, mà phải là sự kết hợp của bộ ba “kiềng ba chân": Pháp lý minh bạch - Công nghệ đột phá - Quản trị trách nhiệm. 

Phát biểu tại hội thảo, Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó Trưởng phòng Tham mưu, Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) cho biết, lĩnh vực tài chính đang biến đổi mạnh dưới tác động của công nghệ số, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của tội phạm mạng.

Tính đến tháng 1/2026, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người dùng Internet (chiếm 84,2% dân số). Tuy nhiên, sự phát triển này cũng khiến các hình thức tấn công mạng trở nên tinh vi hơn, khi khoảng 85% cuộc tấn công hiện nay có sự hỗ trợ của AI.

Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó Trưởng phòng Tham mưu, Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an)

Theo Thượng tá Thi, tội phạm mạng đã chuyển từ quy mô đơn lẻ sang hoạt động có tổ chức, mang tính “công nghiệp hóa”, với các chiêu thức lừa đảo ngày càng cá nhân hóa và tự động hóa. Đáng chú ý, công nghệ Deepfake có thể tạo nội dung giả mạo với độ tương đồng tới 98%, khiến việc phân biệt thật – giả gần như không thể.

Bên cạnh đó, các công nghệ mới như Internet vệ tinh hay máy tính lượng tử cũng đặt ra thách thức lớn đối với an ninh mạng, khi vừa mở rộng kết nối vừa làm gia tăng nguy cơ mất kiểm soát và phá vỡ các hệ thống mã hóa hiện nay.

Theo thống kê, mỗi phút có gần 3 triệu người trên thế giới trở thành nạn nhân của tấn công mạng, với tổng thiệt hại năm 2025 ước tính khoảng 10.000 tỷ USD. Tại Việt Nam, con số này lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, 52% doanh nghiệp chưa có giải pháp an ninh mạng đủ mạnh và 56% thiếu nhân sự chuyên trách.

Theo thống kê, mỗi phút có gần 3 triệu người trên thế giới trở thành nạn nhân của tấn công mạng, với tổng thiệt hại năm 2025 ước tính khoảng 10.000 tỷ USD. Tại Việt Nam, con số này lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, 52% doanh nghiệp chưa có giải pháp an ninh mạng đủ mạnh và 56% thiếu nhân sự chuyên trách.

Một xu hướng đáng lo ngại là dữ liệu cá nhân trở thành “mỏ vàng” của tội phạm mạng. Giá trị của dữ liệu không chỉ nằm ở thông tin mà còn ở khả năng phân tích hành vi người dùng. Phần lớn các vụ lừa đảo hiện nay đều bắt đầu từ việc thu thập và khai thác dữ liệu, từ đó xây dựng kịch bản giả mạo tinh vi.

Trong 3 năm gần đây, cơ quan chức năng đã phát hiện hơn 30 vụ mua bán dữ liệu cá nhân, với khoảng 160 triệu bản ghi bị đánh cắp. Không chỉ cá nhân, doanh nghiệp cũng trở thành mục tiêu, điển hình là các vụ chiếm quyền email để thay đổi thông tin thanh toán, gây thiệt hại lớn trong thời gian ngắn.

Trước thực trạng này, Thượng tá Thi nhấn mạnh, các tổ chức cần xây dựng cơ chế bảo vệ dữ liệu xuyên suốt vòng đời, đồng thời kiểm soát chặt chẽ yếu tố con người – mắt xích dễ bị tổn thương nhất. Với cá nhân, cần chủ động bảo vệ thông tin bằng mật khẩu mạnh, xác thực đa yếu tố và thận trọng trong các giao dịch tài chính.

“Trong không gian số, tài sản không chỉ là tiền mà còn là dữ liệu, danh tính và niềm tin. Khi những yếu tố này bị xâm phạm, hậu quả không chỉ dừng ở kinh tế mà còn ảnh hưởng tới an ninh xã hội”, Thượng tá Thi cảnh báo.

Phát triển hệ sinh thái giải pháp đồng bộ

Theo ông Nguyễn Ích Vinh - Phó Tổng Giám đốc FSI, bức tranh an toàn dữ liệu tại Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mang tính bản lề: nhận thức đã đi trước, nhưng năng lực bảo vệ vẫn chưa theo kịp. Điểm tích cực là dữ liệu đã được nhìn nhận đúng vai trò - từ “tài nguyên vận hành” trở thành “tài sản chiến lược” của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân chính thức có hiệu lực. Điều này đưa bảo mật dữ liệu từ “khuyến nghị” thành yêu cầu bắt buộc trong quản trị doanh nghiệp.

Song thách thức cốt lõi của Việt Nam hiện nay không nằm ở công nghệ, mà ở tư duy bảo vệ dữ liệu chưa đầy đủ theo vòng đời. Nhiều tổ chức đầu tư mạnh vào bảo vệ đầu vào, nhưng lại thiếu kiểm soát dòng dữ liệu đi ra - chính là điểm yếu mang tính hệ thống.

Trong bối cảnh đó, đại diện FSI cho hay, doanh nghiệp đã phát triển hệ sinh thái giải pháp đồng bộ, bao phủ toàn bộ vòng đời dữ liệu từ tạo lập, lưu trữ đến bảo vệ. Ở giai đoạn đầu vào, đơn vị cung cấp các giải pháp số hóa và lưu trữ tài liệu ứng dụng công nghệ AI hiện đại, giúp chuyển đổi dữ liệu từ dạng vật lý sang dữ liệu số một cách nhanh chóng, chính xác, tạo nền tảng cho “nguồn dữ liệu sạch” phục vụ vận hành. Đồng thời, giải pháp cho phép lưu trữ, quản trị và khai thác dữ liệu sau số hóa một cách an toàn, linh hoạt và hiệu quả.

Các đại biểu chụp hình lưu niệm

Ở lớp bảo vệ, FSI tập trung vào các giải pháp kiểm soát và ngăn chặn rò rỉ dữ liệu - một trong những rủi ro lớn nhất trong kỷ nguyên AI. Trong đó, F-DDH Box đóng vai trò như một lớp “chốt chặn cuối” tại cổng kết nối Internet, giúp phát hiện và ngăn chặn các kết nối bất thường tới máy chủ độc hại (C2), từ đó hạn chế nguy cơ dữ liệu bị đánh cắp ra bên ngoài ngay cả khi hệ thống đã bị xâm nhập. 

Bên cạnh đó, các dịch vụ khôi phục dữ liệu (DDR) và xóa dữ liệu an toàn (DDC) cũng được triển khai nhằm đảm bảo dữ liệu luôn sẵn sàng phục hồi khi xảy ra sự cố và được xử lý triệt để khi không còn nhu cầu sử dụng. Qua đó, góp phần hoàn thiện chu trình bảo vệ dữ liệu khép kín cho tổ chức và doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia đều nhấn mạnh công nghệ không phải là “lá chắn vạn năng”. Một hệ thống hiện đại vẫn có thể bị khai thác nếu thiếu nhận thức hoặc quy trình vận hành lỏng lẻo. Vì vậy, đảm bảo an toàn dữ liệu không thể là trách nhiệm riêng của bộ phận IT mà phải là nhiệm vụ của toàn bộ tổ chức.

Trong kỷ nguyên AI, dữ liệu – đặc biệt là dữ liệu tài chính – không chỉ là nguồn lực mà còn là nền tảng của an ninh kinh tế. Khi Việt Nam tiến tới xây dựng chiến lược chuyển đổi AI quốc gia, việc thiết lập hệ thống bảo vệ dữ liệu vững chắc, đồng bộ và toàn diện sẽ là điều kiện tiên quyết để tận dụng cơ hội và kiểm soát rủi ro trong giai đoạn phát triển mới.