Theo Tiến sĩ Lê Đình Lương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, hiện nay phần lớn công nhân chưa được đào tạo nghề một cách hệ thống. Nhiều người chỉ có trình độ phổ thông và thiếu cơ hội tiếp cận các chương trình đào tạo phù hợp. Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến năng suất lao động quốc gia chưa đạt kỳ vọng.
Hình minh họa
Ông Lương cũng cho rằng, khó khăn lớn hiện nay là các cơ sở đào tạo nghề còn xa khu vực tập trung đông công nhân, thiếu các khóa học linh hoạt dành cho người đang đi làm. Bên cạnh đó, một số chương trình đào tạo chưa theo kịp tốc độ phát triển của khoa học và công nghệ. Vì vậy, cần đầu tư mạnh mẽ hơn cho giáo dục nghề nghiệp, phát triển đào tạo trực tuyến và khuyến khích doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo nguồn nhân lực.
Đại biểu Hoàng Phúc Long, Chủ tịch Công đoàn Liên doanh Vietsovpetro, cho biết thời gian qua nhiều phong trào thi đua vẫn còn mang tính hình thức. Không ít sáng kiến có giá trị chưa được ghi nhận hoặc khen thưởng xứng đáng, khiến người lao động giảm động lực nghiên cứu và đổi mới. Ông đề xuất cần hoàn thiện cơ chế thưởng sáng kiến theo hướng công bằng, minh bạch và gắn chặt với giá trị thực tế mà sáng kiến mang lại.
Dưới góc độ đại diện người lao động, bà Nguyễn Thị Mai Chi, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Công ty TNHH New Apparel Far Eastern Việt Nam thuộc Liên đoàn Lao động tỉnh Đồng Nai cho biết, dù nền kinh tế Việt Nam đã có nhiều bước phát triển, đời sống của không ít công nhân vẫn còn khó khăn. Mức lương hiện nay chưa thực sự bảo đảm cuộc sống, khiến nhiều gia đình công nhân thiếu tích lũy và dễ rơi vào thế bị động khi gặp biến cố. Theo bà, khi người lao động luôn thường trực nỗi lo về thu nhập và chi phí sinh hoạt, họ khó có thể toàn tâm toàn ý cho công việc, từ đó hạn chế khả năng sáng tạo và nâng cao năng suất lao động.
Từ thực tế đó, bà Chi kiến nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu chính sách tiền lương theo hướng bảo đảm mức sống tối thiểu; đẩy mạnh đầu tư nhà ở xã hội, trường học, nhà trẻ và các thiết chế phúc lợi nhằm giảm gánh nặng chi tiêu cho người lao động; đồng thời tạo điều kiện để tổ chức công đoàn thực hiện tốt vai trò đại diện, chăm lo và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động.
Đồng quan điểm về việc cải thiện điều kiện sống và làm việc của công nhân, bà Nguyễn Thị Thanh, Chủ tịch Công đoàn phường Ba Đình (Hà Nội) phản ánh thực trạng nhiều lao động ngoại tỉnh đang phải sinh sống trong các khu trọ chật hẹp với chi phí ngày càng tăng. Theo bà, việc phát triển nhà ở xã hội và các mô hình nhà ở phù hợp với khả năng chi trả của người lao động là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm sức khỏe và khả năng tái tạo sức lao động.
Trong khi đó, ông Cao Minh Hòa, Chủ tịch Công đoàn Công ty Cổ phần Sữa TH – cho rằng người lao động hiện còn đối mặt với nhiều rủi ro từ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp đến các vấn đề an ninh tại nơi ở. Vì vậy, cần đầu tư đồng bộ hạ tầng khu công nghiệp, giao thông kết nối, các thiết chế văn hóa – xã hội và giải pháp bảo đảm an toàn cho người lao động cả trong và ngoài nơi làm việc.
Đằng sau những con số về năng suất lao động là câu chuyện về đời sống, thu nhập và khát vọng vươn lên của hàng triệu người lao động. Khi người lao động được bảo đảm mức sống, tiếp cận môi trường làm việc an toàn, hiện đại và có cơ hội phát triển nghề nghiệp, họ sẽ có thêm động lực để sáng tạo, cống hiến. Đây cũng chính là nền tảng quan trọng để nâng cao năng suất lao động quốc gia, tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế bền vững và hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Phát biểu tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định vai trò nòng cốt của giai cấp công nhân và tổ chức công đoàn trong việc hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số bền vững. Việc nâng cao năng suất lao động không chỉ là bài toán kinh tế đơn thuần mà còn là vấn đề sống còn về năng lực cạnh tranh quốc gia, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của toàn hệ thống chính trị để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển phồn vinh.
Chính phủ xác định mô hình phát triển mới phải dựa trên nền tảng chất lượng và tính bền vững, thay vì chỉ dựa vào tài nguyên hay lao động giá rẻ. Để tạo ra đột phá, mô hình phát triển trong giai đoạn mới dựa trên năm yếu tố quyết định: nâng cao năng suất lao động, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đột phá về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số toàn diện. Thủ tướng khẳng định năng suất lao động là “thước đo hiệu quả nhất của chất lượng tăng trưởng” và là “chỉ tiêu tổng hợp phản ánh hiệu quả sử dụng các nguồn lực, trình độ phát triển và năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia”.
Suy cho cùng, năng suất lao động không chỉ được tạo nên từ máy móc hiện đại hay công nghệ tiên tiến, mà bắt nguồn từ chất lượng nguồn nhân lực và mức độ bảo đảm cuộc sống của người lao động. Khi mỗi người lao động được học tập, làm việc trong môi trường an toàn, có thu nhập ổn định và cơ hội phát triển nghề nghiệp, họ sẽ trở thành nguồn lực sáng tạo quý giá, góp phần tạo nên những bước tiến vững chắc về năng suất, chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế trong kỷ nguyên mới.