Sáng 17/3, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) đã tổ chức Hội thảo đóng góp ý kiến của cử tri trí thức gửi tới Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam Phạm Ngọc Linh và Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam Nguyễn Quyết Chiến đồng chủ trì hội thảo.
Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam cho biết, ngày 15/3 vừa qua, cử tri cả nước đã tích cực tham gia cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031. Theo kế hoạch, kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI dự kiến khai mạc vào ngày 6/4 tới.
Trên cơ sở đó, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đề nghị Liên hiệp Hội Việt Nam tổ chức hội nghị lấy ý kiến cử tri trí thức trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, nhằm tổng hợp các kiến nghị, đề xuất gửi tới Quốc hội trước kỳ họp đầu tiên của nhiệm kỳ mới.
PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam phát biểu khai mạc hội thảo
Theo PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực, tạo điều kiện để các nhà khoa học, chuyên gia và đội ngũ trí thức bày tỏ quan điểm, hiến kế cho những vấn đề lớn của đất nước. Những ý kiến này sẽ giúp các đại biểu Quốc hội, đặc biệt là các tân đại biểu của Quốc hội khóa XVI, có thêm thông tin và góc nhìn từ thực tiễn để phục vụ quá trình hoạch định chính sách và xây dựng pháp luật trong thời gian tới…
Đưa khoa học, công nghệ và chuyển đổi số phục vụ người dân
Tại hội thảo, TS. Trần Đức Lai, Chủ tịch Hội Vô tuyến - Điện tử Việt Nam nhấn mạnh vai trò quan trọng của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với quá trình phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.
Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 57-NQ/TW đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những đột phá chiến lược, là động lực chủ yếu của mô hình tăng trưởng mới dựa trên tri thức và dữ liệu.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế đầu tư cho khoa học, công nghệ và nghiên cứu - phát triển (R&D) hiện vẫn còn khá lớn. Bên cạnh đó, khoảng cách số giữa các khu vực cũng là thách thức đáng chú ý. Một vấn đề khác là các rủi ro về an ninh mạng, lộ lọt dữ liệu cá nhân và lừa đảo trực tuyến gia tăng. Ngoài ra, nguồn nhân lực chất lượng cao trong nhiều lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, an ninh mạng, công nghiệp bán dẫn và công nghệ sinh học...còn thiếu hụt.
TS. Trần Đức Lai, Chủ tịch Hội Vô tuyến - Điện tử Việt Nam
Từ thực tiễn đó, TS. Trần Đức Lai kiến nghị Quốc hội khóa XVI và Chính phủ nhiệm kỳ 2026–2031 cần ưu tiên hoàn thiện thể chế phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo ông, Quốc hội nên ban hành một nghị quyết chuyên đề về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026–2031, coi đây là “xương sống” của mô hình phát triển mới. Cùng với đó, cần rà soát và sửa đổi đồng bộ các luật liên quan theo hướng giảm rào cản hành chính, tăng quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học công nghệ.
Về nguồn lực, ông Lai đề xuất Quốc hội khóa XVI nâng dần tỉ lệ chi ngân sách cho khoa học và công nghệ lên tối thiểu 2% tổng chi ngân sách trong nhiệm kỳ 2026–2031; đồng thời phấn đấu đưa tổng chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển từ mọi nguồn đạt khoảng 1–1,5% GDP vào năm 2030, tiến tới 2% GDP giai đoạn sau. Thay vì phân bổ dàn trải, nguồn lực cần tập trung vào các chương trình công nghệ chiến lược quốc gia gồm trí tuệ nhân tạo, bán dẫn - vi mạch, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học và vật liệu mới. Cơ chế "đầu tư mồi" từ ngân sách để kéo theo nguồn lực tư nhân cũng được đề xuất áp dụng mạnh hơn.
Đồng quan điểm trên, TS. Nghiêm Vũ Khải, nguyên Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho biết: Trong bối cảnh mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, việc hoạch định các quyết sách chiến lược về phát triển kinh tế-xã hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
TS. Nghiêm Vũ Khải, nguyên Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, nguyên Phó chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam
Trên cơ sở các định hướng lớn của Đại hội XIV, Tiến sĩ Nghiêm Vũ Khải cho rằng, cần tập trung thảo luận, định hình rõ các trụ cột phát triển dài hạn, trong đó nhấn mạnh mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; thúc đẩy phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; nâng cao năng lực tự chủ chiến lược của nền kinh tế; đồng thời tăng cường khả năng chống chịu trước các xu hướng bảo hộ thương mại và cạnh tranh địa chính trị ngày càng gia tăng.
Song song với đó, yêu cầu hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp tiếp tục được đặt ra cấp thiết. Quốc hội cần chú trọng hoàn thiện hệ thống pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương theo hướng phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa trung ương và địa phương; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Đồng thời, tăng cường hoạt động giám sát việc thực thi chính sách tại địa phương, bảo đảm bộ máy chính quyền vận hành hiệu lực, hiệu quả, thực sự phục vụ nhân dân, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa vững mạnh.
Quy hoạch đô thị miền núi thích ứng với biến đổi khí hậu
Liên quan đến vấn đề quy hoạch đô thị miền núi thích ứng với biến đổi khí hậu, GS.TS. Đỗ Hậu, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI công tác quy hoạch và quản lý phát triển đô thị miền núi cần được đổi mới, chú trọng theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Theo ông, các đô thị miền núi đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế – xã hội, tạo việc làm cho người dân và góp phần giữ vững quốc phòng – an ninh. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh trong khi thể chế quản trị chưa theo kịp đã làm gia tăng nhiều rủi ro đối với phát triển bền vững.
GS.TS. Đỗ Hậu, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam
Do đó, cần thay đổi cách tiếp cận quy hoạch theo hướng tổng hợp, đa cấp và đa lĩnh vực, đồng thời lồng ghép các kịch bản biến đổi khí hậu và phân vùng rủi ro thiên tai ngay từ khâu lập quy hoạch. Bên cạnh đó, cần tăng cường hệ thống cảnh báo sớm, nâng cao năng lực quản lý rủi ro thiên tai và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong quá trình quy hoạch và quản lý phát triển đô thị.
Ngoài ra, các chuyên gia cũng lưu ý rằng biến đổi khí hậu đang đặt ra nhiều thách thức đối với khu vực trung du và miền núi, nơi thường xuyên chịu tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan như lũ quét, sạt lở đất, hạn hán và suy giảm tài nguyên nước. Với đặc điểm địa hình phức tạp và điều kiện hạ tầng còn hạn chế, các đô thị miền núi được đánh giá là khu vực dễ bị tổn thương trước các tác động của biến đổi khí hậu. Vì vậy, cần có những chính sách tổng thể nhằm tăng cường năng lực phòng chống thiên tai, bảo vệ hệ sinh thái và hỗ trợ sinh kế bền vững cho người dân địa phương.
Rất nhiều các đại biểu tham dự Hội thảo lấy ý kiến cử tri trí thức gửi tới Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI
Tại hội thảo, các đại biểu đã thảo luận, góp ý một số nội dung về phát triển khoa học, công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để tạo đột phá cho tăng trưởng nhanh, bền vững giai đoạn 2026-2031; phát triển kinh tế xanh, bảo vệ môi trường và phát huy vai trò trí thức khoa học trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước; đảm bảo an ninh xăng dầu Việt Nam trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị… Từ đó, các đại biểu đề xuất, kiến nghị với Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền trong xây dựng những chính sách dài hạn giúp đất nước tiến vững trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng.
Trước thềm Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, các ý kiến đóng góp của cử tri trí thức tại hội thảo thể hiện tinh thần trách nhiệm cao đối với sự phát triển của đất nước. Những kiến nghị tâm huyết về khoa học công nghệ, kinh tế xanh, an ninh năng lượng và ứng phó biến đổi khí hậu được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao chất lượng xây dựng chính sách, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội, đưa Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ hơn trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.